ΕΛΑΜ: Από πολιτικός κομήτης σε δύναμη επιρροής και η κανονικοποίηση του, στην κυπριακή πολιτική

Η πρώτη είσοδος του ΕΛΑΜ στη Βουλή το 2016 δεν ήταν απλώς μια εκλογική επιτυχία. Ήταν το πρώτο σοβαρό καμπανάκι για το πολιτικό σύστημα. Την περίοδο εκείνη, η οικονομική κρίση, η απαξίωση των κομμάτων εξουσίας και η έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια δημιούργησαν πρόσφορο έδαφος για ακραίες πολιτικές φωνές. Το ΕΛΑΜ αξιοποίησε την οργή, τον φόβο και την απογοήτευση ενός μέρους της κοινωνίας, παρουσιάζοντας εαυτόν ως «αντισυστημική» δύναμη απέναντι στο παραδοσιακό πολιτικό προσωπικό.

Το κρίσιμο όμως στοιχείο, δεν ήταν μόνο η είσοδός του στο Κοινοβούλιο, αλλά ο τρόπος με τον οποίο κατάφερε σταδιακά να εδραιωθεί. Το κόμμα επένδυσε συστηματικά σε μια στρατηγική πολιτικής «κανονικοποίησης». Άφησε πίσω του την εικόνα του ακραίου σχηματισμού των πρώτων χρόνων και επιχείρησε να φορέσει τον μανδύα ενός θεσμικού, πειθαρχημένου και «πατριωτικού» κόμματος.

Κάτω από αυτή τη βιτρίνα, ωστόσο, ο βασικός ιδεολογικός πυρήνας του παρέμεινε ο ίδιος: ακραίος εθνικισμός, σκληρή αντιμεταναστευτική ρητορική, πολιτική πόλωση και επένδυση στην ανασφάλεια και τον θυμό της κοινωνίας. Το ΕΛΑΜ αντιλήφθηκε γρήγορα ότι για να μεγαλώσει δεν αρκούσε η ψήφος διαμαρτυρίας. Έπρεπε να διεισδύσει στον παραδοσιακό δεξιό χώρο και κυρίως στη βάση του Δημοκρατικός Συναγερμός.

Και αυτό ακριβώς πέτυχε.

Η φθορά του ΔΗΣΥ μετά από χρόνια εξουσίας, η απογοήτευση μερίδας των ψηφοφόρων του για το Κυπριακό, η ενόχληση για πιο φιλελεύθερες προσεγγίσεις σε κοινωνικά ζητήματα και η αίσθηση ότι το κόμμα απομακρύνθηκε από την παραδοσιακή δεξιά ταυτότητα, άνοιξαν χώρο στο ΕΛΑΜ. Το ακροδεξιό κόμμα εμφανίστηκε ως ο «γνήσιος» εκφραστής ενός πιο σκληρού συντηρητικού ακροατηρίου.

Οι βουλευτικές εκλογές του 2021 επιβεβαίωσαν ότι η μετατόπιση αυτή είχε πλέον μονιμότερα χαρακτηριστικά. Το ΕΛΑΜ κατέγραψε θεαματική άνοδο, διεύρυνε την επιρροή του και έπαψε να θεωρείται πολιτική υποσημείωση. Το πιο ανησυχητικό για το πολιτικό σύστημα ήταν ότι η άνοδός του δεν στηρίχθηκε μόνο σε περιθωριακές ψήφους, αλλά σε οργανωμένη μετακίνηση ψηφοφόρων από τον παραδοσιακό χώρο της δεξιάς.

 Σήμερα, το κόμμα επιχειρεί κάτι ακόμη μεγαλύτερο: να αναδειχθεί σε τρίτη πολιτική δύναμη και να αποκτήσει καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές ισορροπίες. Αν το πετύχει, η πολιτική σημασία θα είναι τεράστια.

Για πρώτη φορά στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, ένα κόμμα της άκρας δεξιάς, θα βρίσκεται τόσο κοντά στον πυρήνα της πολιτικής επιρροής, με τη δυνατότητα να καθορίζει την ατζέντα, να πιέζει τα μεγαλύτερα κόμματα προς πιο σκληρές θέσεις και να επηρεάζει κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις.

Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο πολιτικό επίτευγμα του ΕΛΑΜ: δεν άλλαξε μόνο το δικό του μέγεθος, αλλά μετακίνησε συνολικά τη δημόσια συζήτηση. Ζητήματα όπως η μετανάστευση, η ασφάλεια και ο εθνικιστικός λόγος συζητούνται πλέον με όρους που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ακραίοι.

Το κόμμα επιδιώκει πλέον κάτι περισσότερο από εκλογικά ποσοστά. Θέλει να κατοχυρωθεί ως ο βασικός εκφραστής της σκληρής δεξιάς στην Κύπρο και να υποκαταστήσει σταδιακά τον ΔΗΣΥ σε ένα κομμάτι του εκλογικού σώματος που θεωρεί ότι τα παραδοσιακά κόμματα έχουν «μαλακώσει» πολιτικά.

Το αν θα το πετύχει, θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τη δική του δυναμική, αλλά και από το κατά πόσο τα υπόλοιπα κόμματα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν την άνοδό του είτε με αμηχανία είτε με προσπάθεια προσαρμογής στην ατζέντα του. Γιατί η ιστορία των ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη δείχνει ότι η μεγαλύτερη νίκη τους δεν είναι απαραίτητα τα ποσοστά τους, αλλά η στιγμή που οι θέσεις τους αρχίζουν να θεωρούνται πολιτικά «φυσιολογικές».