Ελάχιστοι τότε, μπορούσαν να προβλέψουν ότι το αδιέξοδο στο Κραν Μοντανά θα οδηγούσε σε μια τόσο παρατεταμένη περίοδο ακινησίας. Ότι η αποτυχία εκείνης της προσπάθειας θα συνοδευόταν από μια σταδιακή απομάκρυνση της τουρκικής πλευράς από το συμφωνημένο πλαίσιο λύσης και τελικά, από την επίσημη υιοθέτηση της θέσης για λύση δύο κρατών.
Σήμερα, σχεδόν μια δεκαετία μετά, το Κυπριακό επιστρέφει στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής. Η νέα πρωτοβουλία του Αντόνιο Γκουτέρες, η εντονότερη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η κινητικότητα που καταγράφεται γύρω από τις προσπάθειες επανέναρξης των συνομιλιών, δημιουργούν ένα διαφορετικό σκηνικό. Ένα σκηνικό που δημιουργεί συγκρατημένες προσδοκίες, αλλά ταυτόχρονα απαιτεί καθαρή ανάγνωση της πραγματικότητας.
Γιατί η αλήθεια είναι ότι, η σημερινή κινητικότητα, όσο σημαντική και αν είναι, δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση για λύση. Μπορεί να δημιουργήσει το κατάλληλο διπλωματικό περιβάλλον, μπορεί να ανοίξει ξανά τον δρόμο προς τις διαπραγματεύσεις, αλλά η τελική έκβαση θα κριθεί από το κατά πόσο υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση από όλες τις πλευρές. Και εδώ βρίσκεται η ουσία του Κυπριακού.
Η επαναφορά του Κυπριακού στη διεθνή ατζέντα
Τα τελευταία χρόνια η Κυπριακή Δημοκρατία επιχείρησε να αλλάξει τα δεδομένα μέσα από μια διαφορετική προσέγγιση. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, επένδυσε σε μια πολυεπίπεδη εξωτερική πολιτική, με στόχο την ενεργότερη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ενίσχυση των διεθνών συμμαχιών της Λευκωσίας και την ανάδειξη του Κυπριακού ως ευρωπαϊκού και όχι μόνο περιφερειακού ζητήματος.
Η στρατηγική αυτή, βασίστηκε σε μια απλή αλλά ουσιαστική παραδοχή: η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν μπορεί να παραμένει θεατής σε ένα πρόβλημα που αφορά κράτος-μέλος της και επηρεάζει άμεσα τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η Λευκωσία επιχείρησε να συνδέσει την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας, με την ανάγκη ουσιαστικής προόδου στο Κυπριακό. Η προσέγγιση αυτή, ενισχύθηκε από το γεγονός ότι η Άγκυρα επιδιώκει την αναβάθμιση των σχέσεών της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που δημιουργεί ένα νέο πεδίο πολιτικών κινήτρων και πιέσεων.
Η σημερινή κινητικότητα επομένως, δεν προέκυψε τυχαία. Είναι αποτέλεσμα συνδυασμού διπλωματικών ενεργειών, διεθνών εξελίξεων και της προσπάθειας της Λευκωσίας να μετατρέψει το Κυπριακό από ένα ξεχασμένο περιφερειακό πρόβλημα, σε ζήτημα ευρωπαϊκής και διεθνούς ασφάλειας.
Το πραγματικό κλειδί παραμένει στην Άγκυρα
Ωστόσο, όσο σημαντικές και αν είναι οι προσπάθειες της Κυπριακής Δημοκρατίας, το βασικό ερώτημα παραμένει αναλλοίωτο: είναι έτοιμη η Τουρκία να επιστρέψει σε μια διαδικασία που θα βασίζεται στο συμφωνημένο πλαίσιο λύσης;
Διότι η πραγματικότητα είναι ότι, μετά το Κραν Μοντανά, τα δεδομένα άλλαξαν κυρίως λόγω της τουρκικής στάσης. Η θέση για λύση δύο κρατών, η επιμονή σε διατήρηση εγγυητικών και επεμβατικών δικαιωμάτων και η απαίτηση για παραμονή τουρκικών στρατευμάτων, αποτελούν θέσεις που βρίσκονται σε σύγκρουση, με το πλαίσιο μέσα στο οποίο διεξάγονταν επί δεκαετίες οι διαπραγματεύσεις.
Χωρίς αλλαγή αυτής της προσέγγισης, καμία νέα διαδικασία δεν μπορεί να οδηγήσει σε βιώσιμη συμφωνία.
Αυτό, δεν σημαίνει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν πρέπει να προβαίνει σε αυτοκριτική. Κάθε πολιτική ηγεσία κρίνεται για τις αποφάσεις και τους χειρισμούς της. Είναι όμως διαφορετικό πράγμα η δημοκρατική κριτική και διαφορετικό η συστηματική μεταφορά του κύριου βάρους της ευθύνης στη μία πλευρά, παραγνωρίζοντας τις εξελίξεις και τις επιλογές της άλλης.
Εννέα χρόνια μετά το Κραν Μοντανά και η εσωτερική συζήτηση
Ένα από τα παράδοξα της συζήτησης γύρω από το Κυπριακό είναι ότι, ακόμη και σήμερα, υπάρχουν φωνές στην ελληνοκυπριακή πλευρά, που εξακολουθούν να παρουσιάζουν την αποτυχία του Κραν Μοντανά, κυρίως ως αποτέλεσμα λανθασμένων χειρισμών της Λευκωσίας.
Η κριτική προς τον εκάστοτε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, είναι ασφαλώς δικαίωμα κάθε πολίτη και κάθε πολιτικής δύναμης. Όμως, εννέα χρόνια μετά, δεν μπορεί να αγνοείται ένα βασικό δεδομένο: η Τουρκία δεν περιορίστηκε σε διαφωνίες επί επιμέρους ζητημάτων, αλλά προχώρησε σε αλλαγή στρατηγικού στόχου, υιοθετώντας τη θέση περί δύο κρατών.
Η εξίσωση των ευθυνών ανάμεσα στην Κυπριακή Δημοκρατία και στην Τουρκία, δεν ανταποκρίνεται στα πραγματικά δεδομένα του προβλήματος. Η αναζήτηση μιας λύσης προϋποθέτει συμβιβασμούς και από τις δύο πλευρές, αλλά προϋποθέτει επίσης ότι ο συμβιβασμός, αφορά το περιεχόμενο της λύσης και όχι την αποδοχή μιας νέας πραγματικότητας μόνιμης διχοτόμησης.
Το μεγάλο ζητούμενο, δεν είναι απλώς να υπάρξει μια συμφωνία. Είναι να υπάρξει μια συμφωνία λειτουργική, βιώσιμη και ικανή να αντέξει στον χρόνο.
Συντονισμός Λευκωσίας - Αθήνας πριν την επίσκεψη Γκουτέρες
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά ο συντονισμός μεταξύ Λευκωσίας και Αθήνας ενόψει της επίσκεψης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.
Η επίσκεψη του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη-το Σάββατο- στην Αθήνα και η συνάντησή του με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, αποτέλεσαν ακόμη μια επιβεβαίωση της ανάγκης για κοινό βηματισμό Ελλάδας και Κύπρου, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία.
Η κοινή γραμμή των δύο κυβερνήσεων παραμένει η στήριξη της διαδικασίας των Ηνωμένων Εθνών και η επίλυση του Κυπριακού, στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και του συμφωνημένου πλαισίου της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.
Η Αθήνα και η Λευκωσία, γνωρίζουν ότι η επόμενη περίοδος απαιτεί συντονισμό, ψυχραιμία και διπλωματική συνέπεια. Η οποιαδήποτε νέα προσπάθεια, δεν αφορά μόνο το Κυπριακό, αλλά επηρεάζει ευρύτερα τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης-Τουρκίας.
Απευθυνόμενος στον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, Κυριάκος Μητσοτάκης, μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στον συντονισμό των δύο κυβερνήσεων Αθήνας και Λευκωσίας, ο οποίος όπως είπε, καθίσταται πιο επίκαιρος παρά ποτέ. «Αν λάβουμε δε και υπόψη το γεγονός ότι έχουμε μια πολύ σημαντική κινητικότητα στο κυπριακό ζήτημα, θεωρώ εξαιρετικά χρήσιμη την παρουσία σου σήμερα στην Αθήνα», σημείωσε ο Έλληνας Πρωθυπουργός.
«Μετά από σχεδόν 20 χρόνια ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών θα βρεθεί στην Κύπρο την επόμενη εβδομάδα. Εμείς στηρίζουμε απόλυτα τις πρωτοβουλίες σου για μια ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών, πάντα στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Είναι μια θέση από την οποία ποτέ δεν πρόκειται η Ελλάδα και η Κύπρος να αποκλίνουμε, οπότε νομίζω ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να έχουμε στη συνέχεια μια αναλυτική συζήτηση για να υπάρχει ένας απόλυτος συντονισμός, καθώς αυτή η κινητικότητα συνδυάζεται και με τη λήξη της θητείας του νυν Γενικού Γραμματέα. Οπότε υπάρχει και μια αίσθηση επείγοντος αν πρόκειται να υπάρξει μια πραγματική πρόοδος, τώρα είναι η ώρα να διερευνήσουμε τις πιθανότητες αυτό να γίνει πράξη. Να τονίσω ότι πάντα η Ελλάδα στέκεται στο πλευρό της Κύπρου έμπρακτα και θα είμαστε και πάλι παρόντες, συμπαραστεκόμενοι σε σένα προσωπικά, ενόψει αυτών των δύσκολων και απαιτητικών συζητήσεων που θα έχεις την επόμενη βδομάδα».
Από την πλευρά του ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είπε ότι «όντως βρισκόμαστε σε μια δύσκολη συγκυρία σε σχέση με την περιοχή. Βλέπουμε τις εξελίξεις, ευελπιστούμε να πρυτανεύσουν επιλογές, οι οποίες δεν θα οδηγήσουν σε περαιτέρω κλιμάκωση. Μια κλιμάκωση που επηρεάζει όλους μας, επηρεάζει την Ευρώπη, το είδαμε και στο πρόσφατο παρελθόν.
Την ίδια στιγμή βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη συγκυρία σε σχέση με το Κυπριακό. Μετά από πάρα πολλά χρόνια βλέπουμε αυτή τη διεθνή κινητικότητα. Οι ενέργειές μας, η στρατηγική που ακολουθήσαμε, η πολιτική μας βούληση, έχει οδηγήσει σε αυτό το διεθνές ενδιαφέρον με τον Γενικό Γραμματέα να φτάνει στην Κύπρο τη Δευτέρα το βράδυ. Μετά από τόσα χρόνια έχουμε μια τέτοια επίσκεψη.
Βλέπουμε ένα πολύ αυξημένο ενδιαφέρον από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως αποτέλεσμα των κοινών μας πρωτοβουλιών, των κοινών μας προσπαθειών. Πλέον είναι σε όλους κατανοητό ότι το Κυπριακό είναι ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα. Έχουμε τον διορισμό του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου, που είναι ξεκάθαρη ένδειξη και του ενδιαφέροντος αλλά και των προθέσεων της Προέδρου της Επιτροπής.»
Η επίσκεψη Γκουτέρες ως κρίσιμο τεστ
Η παρουσία του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο, αποτελεί ένα σημαντικό τεστ, για το κατά πόσο η σημερινή κινητικότητα, μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική πολιτική διαδικασία.
Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, γνωρίζει πολύ καλά τις δυσκολίες. Γνωρίζει επίσης ότι η αξιοπιστία της διαδικασίας, εξαρτάται από την ύπαρξη πραγματικής προοπτικής και όχι από μια ακόμη προσπάθεια χωρίς αποτέλεσμα.
Οι επόμενες μέρες, θα καταδείξουν αν η διεθνής κινητικότητα μπορεί να οδηγήσει σε επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών, ή αν θα επιβεβαιωθεί ότι οι διαφορές παραμένουν αγεφύρωτες.
Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι βέβαιο: η ιστορική ευθύνη δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα υπάρξει συμφωνία, αλλά και από το ποιος επέδειξε πραγματική βούληση για έναν έντιμο συμβιβασμό.
Το πρόγραμμα του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο
Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών αναμένεται να πραγματοποιήσει επίσκεψη στην Κύπρο στο πλαίσιο της νέας πρωτοβουλίας του, για το Κυπριακό.
Κορυφαίο σημείο της επίσκεψης αναμένεται να αποτελέσει η κοινή συνάντηση του Αντόνιο Γκουτέρες με τους δύο ηγέτες, όπου θα αξιολογηθεί η πορεία της προσπάθειας και θα διαφανούν τα επόμενα βήματα.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες, αναμένεται να αφιχθεί στην Κύπρο το βράδυ της Δευτέρας, 27 Ιουλίου, συνοδευόμενος από τους Αναπληρωτές Γενικούς Γραμματείς, Ρόζμαρι Ντι Κάρλο και Ζαν Πιερ Λακρουά. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο νησί, θα βρίσκεται επίσης η Προσωπική Απεσταλμένη, Μαρία Άγκελα Ολγκίν, η οποία την ερχόμενη Δευτέρα το πρωί, θα έχει συνάντηση με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, στο προεδρικό. Η κ. Ολγκίν, αναμένεται να μεταφέρει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, το αποτέλεσμα της συνάντησής της, με τον Τούρκο ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν, στην Άγκυρα.
Σύμφωνα με πληροφορίες του ΚΥΠΕ, το πρόγραμμα της Τρίτης, 28 Ιουλίου, αρχίζει με συνάντηση του κ. Γκουτέρες στις 10:30 με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, ενώ στις 11:45 θα ακολουθήσει συνάντηση με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν.
Αργότερα την ίδια ημέρα, ο Γενικός Γραμματέας θα καταθέσει στεφάνι στο μνημείο των πεσόντων ειρηνευτών έξω από το Λήδρα Πάλας. Στη συνέχεια, θα μεταβεί στο ανθρωπολογικό εργαστήριο της ΔΕΑ αμέσως μετά, θα πραγματοποιήσει χωριστές συναντήσεις με τους διαπραγματευτές, τους επικεφαλής των δικοινοτικών Τεχνικών Επιτροπών, καθώς και με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.
Το βράδυ της Τρίτης είναι προγραμματισμένο ιδιωτικό δείπνο με τη συμμετοχή των δύο ηγετών, το οποίο, σύμφωνα με πληροφορίες του ΚΥΠΕ, δεν θα είναι ανοικτό για κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης.
Την Τετάρτη, 29 Ιουλίου, το πρωί, ο κ. Γκουτέρες θα συμμετάσχει σε κοινή συνάντηση με τους δύο ηγέτες στα γραφεία της Αποστολής Καλών Υπηρεσιών του ΟΗΕ, στον χώρο του αεροδρομίου Λευκωσίας. Μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης, θα παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου και ακολούθως θα αναχωρήσει από την Κύπρο μαζί με τη συνοδεία του.
Η επίσκεψη αυτή αποτελεί την πρώτη Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο από τον Φεβρουάριο του 2010, όταν ο Μπαν Γκι Μουν επισκέφθηκε το νησί και συναντήθηκε με τους τότε ηγέτες, Δημήτρη Χριστόφια και Ντερβίς Έρογλου.
