Η πολυαναμενόμενη κοινή συνάντηση του Νίκου Χριστοδουλίδη, του Τουφάν Ερχιουρμάν και του Αντόνιο Γκουτέρες, δεν έγινε, παρά την αισιοδοξία της Λευκωσίας. Η πρόταση του Γενικού Γραμματέα, δεν κατέληξε στο τραπέζι των τριών. Και πίσω από αυτή την εξέλιξη, βρίσκεται μια πολιτική πραγματικότητα, που δεν μπορεί πλέον να καλυφθεί με διπλωματικές διατυπώσεις.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά δεν ήταν έτοιμη να κάνει αυτό το βήμα. Η ίδια, δίνει διαφορετική εξήγηση. Υποστηρίζει, ότι δεν υπήρχαν οι προϋποθέσεις για ουσιαστική πρόοδο και ότι δεν υπάρχει λόγος, να γίνονται συναντήσεις μόνο για να πραγματοποιούνται συναντήσεις.
Η ουσία, όμως, παραμένει: όταν ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πολιτικό πλαίσιο επαφής και η συνάντηση δεν πραγματοποιείται, το μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα, είναι βαρύ.
Δεν σημαίνει από μόνο του, ότι το Κυπριακό οδηγείται σε οριστικό αδιέξοδο. Σημαίνει, όμως, ότι η προσπάθεια επανεκκίνησης, σκοντάφτει πλέον σε πολύ συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές.
Το «ΟΧΙ» της Νέας Υόρκης
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, δεν άφησε περιθώριο αμφιβολίας, για το πώς αντιλαμβάνεται την εξέλιξη.
«Δυστυχώς, η τουρκική πλευρά απάντησε αρνητικά. Απάντησε αρνητικά και σκεφτείτε την αδύναμη θέση, που βρίσκεται η Τουρκική πλευρά, γιατί βρίσκεται σε αδύναμη θέση, όταν κάποιος αρνείται μια κοινή συνάντηση.»
Η δήλωση αυτή, δεν ήταν απλώς μια περιγραφή ενός διπλωματικού επεισοδίου. Ήταν, πολιτικό μήνυμα .Η Λευκωσία, θέλει να καταστήσει σαφές, ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια διαδικασία στην οποία η κάθε προσπάθεια επανέναρξης, θα συνοδεύεται από νέες απαιτήσεις, για αλλαγή των δεδομένων.
Απέναντι σε αυτή την προσέγγιση, ο Έρχιουρμαν επιχείρησε να παρουσιάσει μια εντελώς διαφορετική εικόνα:
«Η πρόθεση ήταν να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι υπήρχε λόγος και βάση για μια τέτοια συνάντηση και εμείς την απορρίψαμε. Δεν πέσαμε σε αυτό το παιχνίδι. Ο ΓΓ και η απεσταλμένη του είδαν ότι δεν υπήρχε πρόοδος, ούτε πρόθεση για πρόοδο. Δεν πραγματοποιούμε συναντήσεις για χάρη των συναντήσεων.»
Εδώ ακριβώς, βρίσκεται η μεγάλη πολιτική σύγκρουση. Η Λευκωσία λέει ότι, ο διάλογος πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να δημιουργήσει προοπτική. Η τουρκοκυπριακή πλευρά, λέει ότι πρώτα πρέπει να δημιουργηθεί προοπτική για να γίνει ο διάλογος.
Το ζήτημα που δεν μπορεί να κρυφτεί
Υπάρχει, όμως, κάτι βαθύτερο. Η συζήτηση στη Νέα Υόρκη, δεν αφορούσε μόνο μία συνάντηση. Αφορούσε το ποιο Κυπριακό θα βρίσκεται στο τραπέζι, την επόμενη φορά που οι δύο πλευρές θα καθίσουν απέναντι από τον ΟΗΕ.
Η Λευκωσία έχει χαράξει κόκκινη γραμμή.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να δεχθεί αλλαγή στη βάση των συνομιλιών, ούτε εγκατάλειψη του διαπραγματευτικού κεκτημένου. Η θέση αυτή, έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η συζήτηση για την επόμενη ημέρα δεν μπορεί να γίνει σε κενό.
Εάν κάθε νέα προσπάθεια, ξεκινά με την απαίτηση, να επανακαθοριστούν οι βασικές παράμετροι της διαδικασίας, τότε δεν μιλάμε απλώς για επανέναρξη συνομιλιών. Μιλάμε για διαπραγμάτευση, πάνω στους όρους της ίδιας της διαπραγμάτευσης.
Η Άγκυρα δεν μπορεί να απουσιάζει από την εξίσωση
Κανείς δεν μπορεί να διαβάσει τις εξελίξεις στο Κυπριακό σαν να πρόκειται αποκλειστικά για μια διακοινοτική διαφωνία. Η Τουρκία παραμένει καθοριστικός παράγοντας. Οι θέσεις που διατυπώνονται από την τουρκοκυπριακή ηγεσία, δεν μπορούν να εξετάζονται ανεξάρτητα από το ευρύτερο πλαίσιο, των τουρκικών θέσεων για το Κυπριακό.
Το «παιχνίδι» των ΜΟΕ
Στο μεταξύ, ακόμη και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης έχουν μετατραπεί σε πεδίο αντιπαράθεσης.
Ο Ερχιουρμάν, κατηγόρησε την ελληνοκυπριακή πλευρά, ότι με συγκεκριμένες ενέργειες υπονομεύει την εμπιστοσύνη.
«Ξέρετε, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης απαιτούν όχι μόνο τη δημιουργία νέων πεδίων συνεργασίας, αλλά και την αποφυγή βημάτων που θα μπορούσαν να διαβρώσουν αυτή την εμπιστοσύνη. Για τι εμπιστοσύνη μιλάμε, όταν γίνεται προσπάθεια ακύρωσης δύο φεστιβάλ και της κατασκήνωσης νέων της ακαδημίας ποδοσφαίρου της Μπαρτσελόνα;»
Η θέση αυτή, αποτελεί την τουρκοκυπριακή εκδοχή των γεγονότων και πρέπει να αξιολογηθεί στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής αντιπαράθεσης.
Για τη Λευκωσία, όμως, υπάρχει μια μεγαλύτερη εικόνα. Μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, δεν μπορούν να λειτουργούν ως παράλληλη πολιτική διαδικασία, που σταδιακά θα υποκαθιστά την ουσία του Κυπριακού.
Τα ΜΟΕ, πρέπει να είναι γέφυρες προς τη διαπραγμάτευση και όχι υποκατάστατο της διαπραγμάτευσης.
Αυτό είναι ένα σημείο, στο οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να παραμείνει εξαιρετικά προσεκτική.
Το ερώτημα είναι τι κάνει η Λευκωσία από τη Δευτέρα το πρωί. Γιατί το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να αντιμετωπιστεί η αποτυχία της τριμερούς, ως το τέλος μιας προσπάθειας. Η προσπάθεια πρέπει να συνεχιστεί, αλλά με διαφορετική ένταση και διαφορετική στόχευση.
Πρώτον, η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να συνεχίσει να στηρίζει έμπρακτα τον ρόλο των Ηνωμένων Εθνών και να κρατήσει τον Γενικό Γραμματέα ενεργό στην προσπάθεια. Η δέσμευση του Γκουτέρες, να συνεχίσει την προσπάθεια μέχρι το τέλος της θητείας του, δημιουργεί ένα πολιτικό παράθυρο που δεν πρέπει να χαθεί.
Δεύτερον, η Λευκωσία πρέπει να επιμείνει χωρίς αμφισημίες στη βάση της λύσης και στο υφιστάμενο διαπραγματευτικό κεκτημένο.
Τρίτον, χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη διεθνοποίηση της πραγματικής εικόνας του Κυπριακού: όχι με καταγγελτικό λόγο, αλλά με συστηματική διπλωματική δουλειά, ώστε κάθε πρωτεύουσα που έχει λόγο στις εξελίξεις, να γνωρίζει ποιος ζητά διάλογο, ποιο είναι το πλαίσιο και ποια είναι τα σημεία διαφωνίας.
Και τέταρτον, η Λευκωσία πρέπει να είναι έτοιμη για την επόμενη κίνηση. Γιατί η αποτυχία της Νέας Υόρκης δεν πρέπει να γίνει άλλοθι αδράνειας.
Η επόμενη μάχη
Το Κυπριακό μπαίνει πλέον σε μια κρίσιμη φάση. Η τουρκοκυπριακή πλευρά, έδειξε ότι δεν πρόκειται να δεχθεί εύκολα μια διαδικασία που, κατά την αντίληψή της, δεν προσφέρει τις αλλαγές που επιδιώκει.
Η Κυπριακή Δημοκρατία από την πλευρά της, ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί αλλαγή της βάσης, ή διαγραφή του διαπραγματευτικού κεκτημένου.
Ανάμεσα στις δύο θέσεις βρίσκεται ο ΟΗΕ. Και πάνω από όλους βρίσκεται το ερώτημα της Τουρκίας. Η Νέα Υόρκη, επομένως, δεν ήταν απλώς μια χαμένη τριμερής. Ήταν ένα τεστ, το οποίο έδειξε ότι, η απόσταση παραμένει μεγάλη.
Αλλά έδειξε και κάτι ακόμη .Ότι η επόμενη περίοδος δεν θα κριθεί από το ποιος θα κάνει την πιο δυνατή δήλωση. Θα κριθεί από το ποιος θα μπορέσει να διαμορφώσει τις συνθήκες μέσα στις οποίες η άλλη πλευρά θα αναγκαστεί πολιτικά να τοποθετηθεί.
Η Λευκωσία δεν έχει την πολυτέλεια ούτε της αδράνειας ούτε της υπερβολής.Χρειάζεται ψυχραιμία, διπλωματική επιμονή και καθαρή στρατηγική.Γιατί το «όχι» της Νέας Υόρκης μπορεί να είναι ένα ακόμη επεισόδιο στο μακρύ αδιέξοδο του Κυπριακού. Μπορεί, όμως, να αποτελέσει και το σημείο από το οποίο θα γίνει αντιληπτό κάτι πολύ πιο σημαντικό: ότι η επόμενη μάχη για το Κυπριακό, δεν θα είναι μόνο, για το αν θα ξαναρχίσουν οι συνομιλίες. Θα είναι για το με ποια βάση, με ποιους όρους και με ποιο τελικό ζητούμενο, θα ξαναρχίσουν.
