Η σημερινή συνάντηση ξεκινά, συνεπώς, με χαμηλές προσδοκίες και ένα δύσκολο ερώτημα: μπορούν οι δύο ηγέτες να περάσουν από την ανταλλαγή κατηγοριών στην αναζήτηση λύσεων, ή θα αναλωθούν και πάλι στην καταγραφή των ευθυνών της άλλης πλευράς; Γιατί, εάν το ζητούμενο είναι να κινηθεί η διαδικασία στο Κυπριακό, η πολιτική αντιπαράθεση για το ποιος φταίει περισσότερο, δεν αρκεί. Και ασφαλώς, δεν ανοίγει δρόμους.
Το πρόβλημα, δεν είναι ότι υπάρχουν διαφωνίες. Σε μια διαδικασία με τόσες δεκαετίες αντιπαράθεσης, θα ήταν μάλλον παράδοξο, να μην υπάρχουν. Το πρόβλημα, είναι η ευκολία, με την οποία μια στιγμή προσέγγισης, μετατρέπεται σε νέα εστία έντασης, σαν να μην έχει γίνει τίποτα, για να αλλάξει η μεταξύ τους σχέση.
Η Πύλα έδωσε την εικόνα. Η πολιτική έφερε την ανατροπή.
Το δικοινοτικό φεστιβάλ του Σαββάτου στην Πύλα, είχε ιδιαίτερη συμβολική σημασία. Έπειτα από χρόνια διακοπής, η επαναφορά μιας εκδήλωσης, που φέρνει κοντά Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, υπενθύμισε ότι η επικοινωνία ανάμεσα στις δύο κοινότητες, δεν είναι ούτε αδύνατη ούτε εξαρτημένη αποκλειστικά, από τις διαπραγματεύσεις των ηγετών τους.
Οι δημόσιες τοποθετήσεις που ακολούθησαν, επανέφεραν στο προσκήνιο τις διαφωνίες για τα οδοφράγματα, τις ενέργειες της Κυβέρνησης, την εμπιστοσύνη και τον ρόλο των Ηνωμένων Εθνών. Το κλίμα επιβαρύνθηκε και η συζήτηση μετακινήθηκε από τις δυνατότητες συνεργασίας, στις εκατέρωθεν ενστάσεις.
Η αντίφαση είναι εμφανής. Οι δύο ηγέτες, συμμετέχουν σε πρωτοβουλίες που υποτίθεται ότι διευκολύνουν την προσέγγιση, αλλά η δημόσια επικοινωνία τους, εξακολουθεί, να παράγει αντιπαράθεση. Το ερώτημα είναι, πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια διαδικασία, όταν η πολιτική συμπεριφορά, υπονομεύει το κλίμα που επιχειρούν να δημιουργήσουν οι συμβολικές κινήσεις.
Οι αιχμές Χριστοδουλίδη και η απάντηση Έρχιουρμαν
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, επέλεξε να τοποθετηθεί δημόσια για τις αναφορές της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, σχετικά με το αδιέξοδο, στο ζήτημα των οδοφραγμάτων. Με τις δηλώσεις του, έθεσε ζήτημα ευθυνών, για τη στάση των δύο πλευρών, αφήνοντας αιχμές, τόσο για την απεσταλμένη, όσο και για τον Τουρκοκύπριο ηγέτη.
Η ουσία της θέσης της Λευκωσίας, είναι σαφής: η Κυπριακή Δημοκρατία, δεν προτίθεται να αποδεχθεί διευθετήσεις, που θεωρεί ότι θίγουν την κυριαρχία της, ακόμη και όταν αυτές παρουσιάζονται ως κινήσεις καλής θέλησης. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, επανέλαβε ότι η οικοδόμηση εμπιστοσύνης, δεν μπορεί να επιτυγχάνεται με υποχωρήσεις, σε ζητήματα κυριαρχίας.
Πρόκειται για θέση, που η Κυβέρνηση θεωρεί θεμελιώδη. Το πολιτικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: πώς υπερασπίζεται τη θέση της χωρίς να εξαντλεί τη διαπραγματευτική της ενέργεια σε δημόσιες αντιπαραθέσεις; Η σταθερότητα στις αρχές δεν αποκλείει την ευελιξία στη διπλωματία. Αντίθετα, την καθιστά ακόμη πιο αναγκαία.
Από την άλλη πλευρά, ο Τουφάν Ερχιουρμάν, στη συνέντευξή του στον «Πολίτη», επέλεξε να εστιάσει στην έλλειψη εμπιστοσύνης, συνδέοντάς την, με ενέργειες της ελληνοκυπριακής ηγεσίας για εκδηλώσεις στα κατεχόμενα. Υποστήριξε ότι οι ενέργειες αυτές, επιβαρύνουν τις σχέσεις και περιέγραψε ως προσβλητική την απάντηση που, σύμφωνα με τον ίδιο, έλαβε όταν έθεσε το θέμα στον συνομιλητή του.
Έτσι, οι δύο πλευρές, καταλήγουν να προβάλλουν τη δική τους εκδοχή, ως την αυτονόητη αφετηρία κάθε προσπάθειας. Η Λευκωσία επικαλείται την κυριαρχία και τα δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η τουρκοκυπριακή ηγεσία επικαλείται την ανάγκη να σταματήσουν οι ενέργειες που, κατά την άποψή της, δηλητηριάζουν το κλίμα.
Ο Γκουτέρες, η Ολγκίν και οι δύσκολες αποφάσεις
Η επιστολή του Αντόνιο Γκουτέρες, προς τον Τουρκοκύπριο ηγέτη αποτελεί ακόμη ένα σημείο τριβής. Η Κυβέρνηση προτίθεται να ζητήσει διευκρινίσεις από τα Ηνωμένα Έθνη, καθώς θεωρεί αναγκαίο να αποσαφηνιστεί η προσέγγιση του Γενικού Γραμματέα, σε ζητήματα που συνδέονται με τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Παράλληλα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, επιβεβαίωσε ότι έχει συμφωνηθεί θετική απάντηση στην προοπτική κοινής συνάντησης με την Ολγκίν εντός Οκτωβρίου. Η επικείμενη κάθοδος της απεσταλμένης του Αντόνιο Γκουτέρες, προσφέρει μια ευκαιρία, να αποσαφηνιστούν οι προθέσεις και να αναζητηθεί κοινό έδαφος. Δεν εγγυάται, όμως, ότι θα υπάρξει ουσιαστική μετακίνηση.
Το οδόφραγμα ως πραγματικό τεστ
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, δήλωσε ότι προσέρχεται στη σημερινή συνάντηση με στόχο θετικές εξελίξεις και εξέφρασε την ελπίδα να υπάρξει ανακοίνωση για τη διάνοιξη νέου οδοφράγματος. Η ελληνοκυπριακή πλευρά, όπως είπε, είναι έτοιμη να προχωρήσει, εφόσον υπάρχει αντίστοιχη ανταπόκριση.
Η σημερινή συνάντηση δεν χρειάζεται μεγάλες υποσχέσεις. Χρειάζεται μια μικρή, σαφή και εφαρμόσιμη απόφαση, που να αποδεικνύει ότι η πολιτική βούληση μπορεί να επιβιώσει από τις δημόσιες αιχμές και τις εκατέρωθεν κατηγορίες.
