Οι επαφές με Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν, οι εκκρεμείς απαντήσεις στις προτάσεις της Λευκωσίας, το ζήτημα της Αμμοχώστου και η απουσία ουσιαστικής προόδου, συνθέτουν ένα δύσκολο διπλωματικό σκηνικό. Η απεσταλμένη του ΟΗΕ βρίσκεται ενώπιον μιας κρίσιμης δοκιμασίας, καθώς μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να μετατρέψει την κινητικότητα, σε συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, βρίσκεται στην Κύπρο με αποστολή να διαπιστώσει κατά πόσο υπάρχει το αναγκαίο έδαφος, για να συγκληθεί νέα διευρυμένη συνάντηση, με προοπτική την επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο όπου διακόπηκαν το καλοκαίρι του 2017. Πρόκειται ουσιαστικά, για μία από τις τελευταίες ευκαιρίες να υπάρξει ουσιαστική διπλωματική εξέλιξη, πριν ολοκληρωθεί η θητεία του κ. Γκουτέρες.
Ωστόσο, παρά την κινητικότητα, οι μέχρι τώρα ενδείξεις δεν επιτρέπουν ιδιαίτερη αισιοδοξία, ως προς την επίτευξη του βασικού στόχου. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται, οι δηλώσεις περί θετικής διάθεσης συνεχίζονται, όμως το σημαντικότερο ζητούμενο παραμένει αναπάντητο: πώς θα μετακινηθούν οι δύο πλευρές από τη διαχείριση των επιμέρους ζητημάτων, στην ουσιαστική επανέναρξη μιας διαπραγματευτικής διαδικασίας.
Η αποστολή της Ολγκίν, η οποία διαρκεί εδώ και μήνες, δεν έχει μέχρι στιγμής αποδώσει το αποτέλεσμα, για το οποίο είχε αναλάβει πρωτοβουλία. Δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία για επανέναρξη των συνομιλιών, ούτε έχει διαμορφωθεί κοινό πλαίσιο αποδοχής των επόμενων βημάτων. Το ερώτημα πλέον, είναι κατά πόσο η νέα προσπάθεια μπορεί να ανατρέψει αυτή την εικόνα ή εάν θα καταγραφεί ως ακόμη μία διπλωματική πρωτοβουλία που εξαντλήθηκε σε επαφές και διαπιστώσεις.
Το πολιτικό στοίχημα Χριστοδουλίδη
Η συνάντηση του Προέδρου της Δημοκρατίας με την Ολγκίν, που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή, 30 Οκτωβρίου, και η νέα επαφή της απεσταλμένης με τον η Τουφάν Ερχιουρμάν τη Δευτέρα, αποτελούν μέρος αυτής της προσπάθειας. Η νέα συνάντηση Χριστοδουλίδη – Ολγκίν έχει οριστεί για σήμερα Τρίτη, στις 15:15, ενώ η τριμερής συνάντηση των δύο ηγετών με την προσωπική απεσταλμένη έχει προγραμματιστεί για τις 9 Νοεμβρίου.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης εμφανίζεται αποφασισμένος να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμο διπλωματικό περιθώριο. Μετά τη συνάντησή του με την Ολγκίν, δήλωσε ότι συζητήθηκαν τα 19 σημεία που έχει υποβάλει η ελληνοκυπριακή πλευρά, καθώς και πρόσθετες ιδέες για τη δημιουργία θετικών εξελίξεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην επανέναρξη των συνομιλιών.
«Από τη συζήτηση που έγινε, είμαι συγκρατημένα αισιόδοξος», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι θα ήταν σημαντικό να πραγματοποιηθούν περισσότερες συναντήσεις με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη πέραν εκείνης που έχει ήδη προγραμματιστεί. Ο Πρόεδρος σημείωσε επίσης ότι «ελπίζουμε αυτή η αισιοδοξία, η συγκρατημένη αισιοδοξία, να μετουσιωθεί σε συγκεκριμένα θετικά αποτελέσματα».
Σε άλλη τοποθέτησή του, ο Πρόεδρος χαρακτήρισε «απόλυτα εφικτό στόχο» τη σύγκληση διευρυμένης συνάντησης, επισημαίνοντας ότι εκείνο που απαιτείται είναι πολιτική βούληση. «Από δικής μας πλευράς συνεχώς υποβάλλουμε προτάσεις, εισηγήσεις πώς θεωρούμε ότι μπορούμε να φτάσουμε σε αυτό το αποτέλεσμα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι οι πρωτοβουλίες της Λευκωσίας αποδεικνύουν την ετοιμότητά της να προχωρήσει σε μια διευρυμένη διάσκεψη, στην οποία θα μπορούσε να ανακοινωθεί η επανέναρξη των συνομιλιών.
Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει και την πολιτική στρατηγική της ελληνοκυπριακής πλευράς: να καταδείξει ότι η ευθύνη για την επόμενη κίνηση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στη Λευκωσία και ότι η διαδικασία δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη σε γενικές διακηρύξεις περί καλού κλίματος.
Ωστόσο, η απάντηση της τουρκοκυπριακής πλευράς σε σημαντικό αριθμό προτάσεων εξακολουθεί να εκκρεμεί ή να είναι αρνητική. Ιδιαίτερα προβληματικό παραμένει το ζήτημα των νέων σημείων διέλευσης, καθώς οι δύο πλευρές δεν έχουν καταφέρει να καταλήξουν σε συμφωνία. Ο Έρχιουρμαν έχει ζητήσει διευκρινίσεις για επιμέρους εισηγήσεις, ενώ άλλες προτάσεις έχουν ήδη απορριφθεί.
Η εικόνα αυτή αναδεικνύει το βασικό πρόβλημα της σημερινής συγκυρίας: υπάρχει κινητικότητα σε επίπεδο επαφών, αλλά δεν υπάρχει ακόμη η αναγκαία σύγκλιση σε ζητήματα που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν πολιτική δυναμική.
Η ίδια η Ολγκίν, μετά τη συνάντησή της με τον Ερχιουρμάν, επιχείρησε να διατηρήσει θετικό κλίμα. «Συζητήσαμε πολλά θέματα», ανέφερε, προσθέτοντας: «Είμαι αισιόδοξη, ελπίζω να μην είμαι η μόνη στο νησί, αλλά συνεχίζω να εργάζομαι. Ήταν μια καλή συνάντηση».
Η δήλωση είναι ενδεικτική της προσπάθειάς της να διατηρήσει ανοικτό τον δίαυλο επικοινωνίας και να αποφύγει δημόσιες τοποθετήσεις που θα μπορούσαν να δυσχεράνουν τις επόμενες επαφές. Δεν συνοδεύτηκε, ωστόσο, από ανακοίνωση συγκεκριμένης συμφωνίας ή ουσιαστικής μετακίνησης της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Η Αμμόχωστος ως δοκιμασία της διαμεσολάβησης
Στο ίδιο διπλωματικό σκηνικό εντάσσονται και οι προγραμματισμένες συναντήσεις της Ολγκίν με αντιπροσωπείες των κατεχόμενων Δήμων Μόρφου και Αμμοχώστου. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η συνάντηση με τον Δήμαρχο Αμμοχώστου, Σίμο Ιωάννου, ο οποίος θα θέσει εκ νέου το ζήτημα της επιστροφής της περίκλειστης πόλης στους νόμιμους κατοίκους της, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Η πρόταση που προωθεί ο Νίκος Χριστοδουλίδης προβλέπει την επιστροφή των Βαρωσίων στους νόμιμους κατοίκους τους, υπό διοίκηση του ΟΗΕ, με αντάλλαγμα τη λειτουργία του λιμανιού της Αμμοχώστου υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Λευκωσία θεωρεί ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικό μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, με αμοιβαία οφέλη για τις δύο κοινότητες.
Ο Σίμος Ιωάννου αναμένεται να επικαλεστεί τα ψηφίσματα 550 και 789 του Συμβουλίου Ασφαλείας, τα οποία αφορούν την επιστροφή της πόλης στους νόμιμους κατοίκους της. Η συνάντηση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, ο Δήμος Αμμοχώστου προσπαθούσε επί έναν χρόνο να εξασφαλίσει συνάντηση με την προσωπική απεσταλμένη.
Το γεγονός ότι η Ολγκίν αποδέχθηκε τελικά να συναντήσει τις αντιπροσωπείες των δύο κατεχόμενων Δήμων, αποτελεί μια εξέλιξη, χωρίς όμως να προεξοφλεί ότι θα υπάρξει και ουσιαστική ανταπόκριση στα αιτήματά τους. Ειδικά για την Αμμόχωστο, η αρνητική στάση που έχει ήδη εκφράσει ο Έρχιουρμαν απέναντι στην πρόταση Χριστοδουλίδη περιορίζει τα περιθώρια άμεσης συνεννόησης
