Η αιφνιδιαστική κινητοποίηση της Άγκυρας, με την επικείμενη κάθοδο του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα, οι αλλεπάλληλες επαφές της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, και οι συγκρατημένα αισιόδοξες δηλώσεις του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, δημιουργούν ένα διαφορετικό περιβάλλον διαβουλεύσεων.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: Πρόκειται για την απαρχή μιας ουσιαστικής μετακίνησης στο Κυπριακό, ή για μια νέα προσπάθεια διαχείρισης του αδιεξόδου, με στόχο να διατηρηθεί ζωντανή η διαδικασία υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών;
Η κάθοδος Φιντάν και το μήνυμα της Άγκυρας
Η παράνομη επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα, αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς πραγματοποιείται σε μια χρονική συγκυρία, κατά την οποία επιχειρείται να διαμορφωθεί το πλαίσιο της επόμενης ημέρας, στο Κυπριακό. Ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας, αναμένεται να συναντηθεί με τον Τουφάν Ερχιουρμάν, με αποκλειστικό αντικείμενο συζήτησης το Κυπριακό.
Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών στα κατεχόμενα μετά την εκλογή Ερχιουρμάν, γεγονός που προσδίδει στη συνάντηση πρόσθετη πολιτική βαρύτητα. Η Άγκυρα, επιδιώκει να έχει άμεση εικόνα των προθέσεων της τουρκοκυπριακής ηγεσίας, αλλά και να διασφαλίσει ότι η στάση της τελευταίας θα κινείται εντός των βασικών στρατηγικών επιλογών της Τουρκίας.
Δεν υπάρχουν, πάντως, μέχρι στιγμής ενδείξεις, ότι η τουρκική πλευρά προτίθεται να εγκαταλείψει τη θέση, υπέρ της λύσης δύο κρατών. Η επίσκεψη Φιντάν δεν προαναγγέλλει αλλαγή του τουρκικού αφηγήματος. Αντίθετα, καταδεικνύει ότι η Άγκυρα θέλει να έχει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των επόμενων κινήσεων, ιδιαίτερα ενόψει της τριμερούς και των προσπαθειών για σύγκληση μιας νέας άτυπης διευρυμένης διάσκεψης.
Η Λευκωσία, από την πλευρά της, επιδιώκει ακριβώς αυτή την ενεργότερη εμπλοκή της Τουρκίας. Όπως έχει επισημάνει ο αναπληρωτής κυβερνητικός εκπρόσωπος Γιάννης Αντωνίου, στα διεθνή ζητήματα του Κυπριακού οι αποφάσεις περνούν αναπόφευκτα μέσα από την Άγκυρα.
Το ατόπημα της Ολγκίν και το θεσμικό ζήτημα για τα Ηνωμένα Έθνη
Η συνάντηση της Μαρία Άνχελα Ολγκίν με τον λεγόμενο «πρέσβη» της Τουρκίας στα κατεχόμενα, δεν αποτελεί μια απλή διπλωματική λεπτομέρεια. Πρόκειται για μια κίνηση που προκαλεί σοβαρά ερωτήματα και εκθέτει την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, σε πολιτική και θεσμική κριτική. Το ατόπημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα εάν ληφθεί υπόψη ότι το Ψήφισμα 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας καταδικάζει ρητά τις αποσχιστικές ενέργειες, περιλαμβανομένης της ανταλλαγής «πρεσβευτών» μεταξύ Τουρκίας και τουρκοκυπριακής ηγεσίας, χαρακτηρίζοντάς τις παράνομες και άκυρες.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης. Πώς είναι δυνατόν ένας εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, ο οποίος έχει ως αποστολή να συμβάλει στην εφαρμογή των ψηφισμάτων του διεθνούς οργανισμού και στην αναζήτηση λύσης στη βάση τους, να επιλέγει ως χώρο συνάντησης την αποκαλούμενη τουρκική «πρεσβεία» σε έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας, που βρίσκεται υπό κατοχή; Και μάλιστα σε μια χρονική συγκυρία, κατά την οποία η ίδια η διαδικασία των Ηνωμένων Εθνών επιχειρεί να επαναφέρει το Κυπριακό σε τροχιά ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Η εξήγηση της Ολγκίν, ότι μετέβη εκεί για να παραλάβει μήνυμα του Τούρκου υφυπουργού Εξωτερικών, δεν αναιρεί τον προβληματισμό. Το μήνυμα της Άγκυρας θα μπορούσε να διαβιβαστεί με άλλον διπλωματικό τρόπο, χωρίς να δημιουργείται η εικόνα θεσμικής εξομοίωσης μιας παράνομης αποσχιστικής οντότητας, με ένα αναγνωρισμένο κράτος.
Η Λευκωσία, διά του Κυβερνητικού Εκπροσώπου Κωνσταντίνου Λετυμπιώτη, χαρακτήρισε την ενέργεια απαράδεκτη και εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκεια του Προέδρου Χριστοδουλίδη. Η κυβερνητική θέση ήταν σαφής: οι αξιωματούχοι των Ηνωμένων Εθνών θα έπρεπε να είναι οι πρώτοι που εφαρμόζουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και όχι να προβαίνουν σε κινήσεις που μπορούν να ερμηνευθούν ως αντίθετες προς το πνεύμα τους.
Ασφαλώς, η συνάντηση δεν συνιστά από μόνη της τυπική αναγνώριση του κατοχικού μορφώματος ούτε το Ψήφισμα 550 απαγορεύει ρητά κάθε επαφή αξιωματούχου του ΟΗΕ, με Τούρκους διπλωμάτες. Ωστόσο, η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου και ο συμβολισμός της συνάντησης, δημιουργούν ένα σοβαρό πολιτικό και διπλωματικό ζήτημα, το οποίο η προσωπική απεσταλμένη, όφειλε να είχε σταθμίσει.
Το ερώτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο την Ολγκίν. Αφορά την ίδια την αξιοπιστία των Ηνωμένων Εθνών και τη συνέπεια με την οποία εφαρμόζουν τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας. Γιατί η αποστολή καλών υπηρεσιών δεν μπορεί να αποσυνδέεται από το θεσμικό και νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει
Τα οδοφράγματα ως πρώτο τεστ συνεννόησης
Ένα από τα ζητήματα, που φαίνεται να βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα, είναι η διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις κύκλων της Προεδρίας, διαμορφώνονται προϋποθέσεις ώστε στην τριμερή συνάντηση της Δευτέρας, να υπάρξει ανακοίνωση, για άνοιγμα τουλάχιστον ενός οδοφράγματος.
Στο τραπέζι βρίσκονται η Μια Μηλιά, η Αθηένου, η Λουρουτζίνα, αλλά και η πρόταση για διάνοιξη σημείου στην περιοχή του Κάμπου της Τσακίστρας προς το Καραβοστάσι.
Ενδεχόμενη συμφωνία, σε ένα ή περισσότερα από αυτά τα σημεία θα αποτελούσε μια συγκεκριμένη εξέλιξη, με άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών. Κυρίως, όμως, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένδειξη, ότι οι δύο πλευρές είναι σε θέση να καταλήγουν σε πρακτικές συμφωνίες, ακόμη και όταν διαφωνούν στα μεγάλα πολιτικά ζητήματα.
Τα οδοφράγματα, βεβαίως, δεν συνιστούν λύση του Κυπριακού. Αποτελούν, όμως, ένα ουσιαστικό πεδίο δοκιμής της πολιτικής βούλησης για συνεργασία.
Τα 19 σημεία και οι διαφορετικές αφετηρίες
Η εικόνα δεν είναι απαλλαγμένη από δυσκολίες. Ο κατοχικός ηγέτης, έχει εκφράσει τη δυσαρέσκειά του, για τα 19 σημεία που κατέθεσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης, υποστηρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο, παραγκωνίζονται οι προτάσεις, που είχαν προηγουμένως τεθεί από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ.
Μάλιστα, ανέφερε χαρακτηριστικά, ότι δεν είχε προλάβει να εξετάσει το σύνολο των προτάσεων, εκτιμώντας ότι ο περιορισμένος χρόνος, μέχρι την αποχώρηση του Γενικού Γραμματέα, δεν επαρκεί για μια εκτενή συζήτηση επί όλων των νέων σημείων.
Η αισιοδοξία Χριστοδουλίδη και η μεγάλη εκκρεμότητα
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εμφανίζεται αισιόδοξος, αποφεύγοντας ωστόσο να αποκαλύψει το περιεχόμενο των μηνυμάτων, που ανταλλάχθηκαν με την Ολγκίν και τις πληροφορίες που διαβιβάστηκαν από την τουρκική πλευρά.
Η προσδοκία της Λευκωσίας είναι να υπάρξουν θετικές ανακοινώσεις, οι οποίες θα ανοίξουν τον δρόμο για μια νέα διευρυμένη διάσκεψη και, κυρίως, για επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν.
Εκεί βρίσκεται και η πραγματική ουσία των επόμενων ημερών. Η τριμερής, δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα υπάρξει συμφωνία για κάποιο οδόφραγμα ή από το αν θα ανακοινωθούν πρόσθετα μέτρα εμπιστοσύνης. Θα κριθεί από το κατά πόσο θα διαμορφωθεί κοινό έδαφος για τη μεθοδολογία και την προοπτική επιστροφής σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Η κινητικότητα είναι δεδομένη. Οι προσδοκίες είναι αυξημένες, αλλά οι διαφορές παραμένουν. Η Άγκυρα επιχειρεί να διατηρήσει τον έλεγχο των εξελίξεων, η τουρκοκυπριακή ηγεσία θέτει τις δικές της προϋποθέσεις, η Λευκωσία αναζητεί απτά αποτελέσματα και τα Ηνωμένα Έθνη προσπαθούν να διασώσουν τη διαδικασία.
Η Δευτέρα, επομένως, δεν θα είναι απλώς ακόμη μία συνάντηση. Θα αποτελέσει ένα κρίσιμο σημείο καταγραφής προθέσεων. Το ζητούμενο δεν είναι να παραχθεί μια ακόμη ανακοίνωση αισιοδοξίας, αλλά να αποδειχθεί ότι πίσω από τα διπλωματικά μηνύματα υπάρχει πραγματική διάθεση για
