Στις 11.00 σήμερα το πρωί, στην προστατευόμενη περιοχή των Ηνωμένων Εθνών, θα πραγματοποιηθεί μια συνάντηση που ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για την πορεία του Κυπριακού. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, ο κατοχικός ηγέτης, Τουφάν Ερχιουρμάν, και η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, προσέρχονται σε μια τριμερή διαδικασία με υψηλές προσδοκίες, αλλά και με ένα εξαιρετικά δύσκολο πολιτικό υπόβαθρο.
Δεν πρόκειται απλώς, για ακόμη μία συνάντηση στο πλαίσιο των επαφών των δύο ηγετών. Το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο: εάν θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για να περάσει η προσπάθεια στο επόμενο και ουσιαστικότερο στάδιο, δηλαδή στη σύγκληση μιας άτυπης διευρυμένης συνάντησης σε μορφή 5+1, με τη συμμετοχή των δύο κοινοτήτων, των τριών εγγυητριών δυνάμεων και των Ηνωμένων Εθνών.
Στην πραγματικότητα, η προοπτική αυτή, κρέμεται από μια κλωστή. Και η ευθύνη των δύο ηγετών είναι πλέον ιδιαίτερα μεγάλη.
Το παράθυρο που δεν πρέπει να κλείσει
Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν έχει καταστήσει σαφές, ότι δεν επιθυμεί μια νέα διευρυμένη συνάντηση χωρίς προηγούμενη προετοιμασία και χωρίς ενδείξεις, ότι οι δύο πλευρές μπορούν να κινηθούν προς μια κοινά αποδεκτή διαδικασία. Η επιφυλακτικότητά της, δεν είναι τυχαία. Η εμπειρία των προηγούμενων προσπαθειών, έχει δείξει ότι οι συναντήσεις υψηλού επιπέδου, όταν δεν συνοδεύονται από στοιχειώδη πολιτική συνεννόηση, μπορούν να μετατραπούν σε ακόμη έναν κρίκο, στην αλυσίδα των αποτυχιών.
Αυτό ακριβώς, είναι που καθιστά τη σημερινή μέρα, τόσο κρίσιμη. Η απεσταλμένη του ΟΗΕ, δεν αναζητεί απλώς θετικές δηλώσεις, ή μια διατύπωση που θα επιτρέψει την έκδοση μιας αισιόδοξης ανακοίνωσης. Αναζητεί συγκεκριμένες δεσμεύσεις, ενδείξεις σύγκλισης και κυρίως, μια συμφωνημένη βάση, πάνω στην οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί η επόμενη διαδικασία.
Εάν δεν υπάρξει αποτέλεσμα, το ενδεχόμενο μιας νέας διευρυμένης συνάντησης, θα απομακρυνθεί σημαντικά. Και τότε δεν θα πρόκειται μόνο για αναβολή ενός διπλωματικού ραντεβού, αλλά για ακόμη μία υποχώρηση της διεθνούς προσπάθειας από το προσκήνιο.
Οι 19 προτάσεις και το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο
Ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον, αποκτά η τοποθέτηση της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν για τις 19 προτάσεις που είχε παρουσιάσει ο Νίκος Χριστοδουλίδης, τον περασμένο Σεπτέμβριο. Η αναφορά της ότι δεν έχει λάβει γραπτώς το σχετικό έγγραφο δημιουργεί εύλογα ερωτήματα, τα οποία η κυπριακή πλευρά οφείλει να απαντήσει με σαφήνεια.
Πώς είναι δυνατόν μια πρωτοβουλία που έχει προβληθεί ως σημαντική πολιτική πρόταση για την έξοδο από το σημερινό αδιέξοδο, να μην έχει αποτυπωθεί σε ένα ολοκληρωμένο γραπτό κείμενο, το οποίο να βρίσκεται στη διάθεση της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα;
Η διπλωματία ασφαλώς απαιτεί εμπιστευτικότητα. Δεν είναι όλες οι προτάσεις απαραίτητο να δημοσιοποιούνται, ούτε η δημοσιοποίηση αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία μιας διαπραγματευτικής πρωτοβουλίας. Ωστόσο, άλλο η εμπιστευτικότητα και άλλο η απουσία ενός συγκεκριμένου, καταγεγραμμένου πλαισίου που θα επιτρέπει στα εμπλεκόμενα μέρη να γνωρίζουν τι ακριβώς βρίσκεται υπό συζήτηση.
Εδώ εντοπίζεται και η ουσία του προβληματισμού. Εφόσον οι 19 προτάσεις αποτελούν μέρος της προσπάθειας για επανεκκίνηση της διαδικασίας, θα πρέπει να είναι σαφές ποιες από αυτές παραμένουν ενεργές, ποιες έχουν απορριφθεί και ποιες μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι το ζήτημα της περίκλειστης περιοχής της Αμμοχώστου, η οποία, σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί από την κυπριακή πλευρά, περιλαμβάνεται στις εισηγήσεις του Προέδρου, σε συνδυασμό με το λιμάνι της πόλης. Πρόκειται για ένα θέμα με ιδιαίτερη πολιτική, νομική και συμβολική βαρύτητα. Δεν αφορά απλώς ένα μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, αλλά συνδέεται άμεσα με την ουσία του Κυπριακού και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τα σχετικά ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών.
Η διαπίστωση ότι η Ολγκίν δεν έχει στα χέρια της γραπτή καταγραφή των προτάσεων αναδεικνύει ένα πρόβλημα που δεν μπορεί να παρακαμφθεί με επικοινωνιακές διαβεβαιώσεις. Εάν η Λευκωσία θεωρεί ότι έχει καταθέσει μια ολοκληρωμένη πολιτική πρωτοβουλία, οφείλει να διασφαλίσει ότι αυτή είναι απολύτως κατανοητή και αξιοποιήσιμη από τον ΟΗΕ.
Τα οδοφράγματα δεν είναι η λύση, είναι όμως μια αρχή
Στο τραπέζι της τριμερούς αναμένεται να βρεθεί και το ζήτημα της διάνοιξης τεσσάρων νέων σημείων διέλευσης. Μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτελέσει μια θετική εξέλιξη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η κοινωνία εμφανίζεται κουρασμένη από τη μακρά στασιμότητα.
Ωστόσο, τα οδοφράγματα δεν πρέπει να μετατραπούν σε υποκατάστατο της πολιτικής διαδικασίας. Είναι σημαντικά για την καθημερινότητα των πολιτών, για την επικοινωνία των δύο κοινοτήτων και για την καλλιέργεια ενός καλύτερου κλίματος. Δεν απαντούν, όμως, στο βασικό ερώτημα: ποια λύση επιδιώκουν οι δύο πλευρές και με ποιον τρόπο προτίθενται να εργαστούν για την επίτευξή της;
Η εξαίρεση των Κοκκίνων από τις υπό συζήτηση διευθετήσεις και οι αντιδράσεις των κοινοτήτων της Τηλλυρίας υπενθυμίζουν, επίσης, ότι ακόμη και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης συναντούν πολιτικά και στρατιωτικά εμπόδια.
Η μεγάλη δοκιμασία των δύο ηγετών
Πέρα από τα επιμέρους ζητήματα, η ουσία της τριμερούς συνάντησης, βρίσκεται στην πολιτική βούληση. Ο Χριστοδουλίδης και ο Έρχιουρμαν καλούνται να αποδείξουν ότι μπορούν να ξεπεράσουν τις διαφορετικές προσεγγίσεις τους και να συμφωνήσουν τουλάχιστον στους όρους έναρξης μιας ουσιαστικής προσπάθειας.
Η συζήτηση για τη μεθοδολογία, το χρονοδιάγραμμα, την ημερήσια διάταξη και τον τρόπο αντιμετώπισης πιθανών αδιεξόδων δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι η βάση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί μια νέα διαπραγματευτική διαδικασία.
Εξίσου καθοριστικό, είναι να ξεκαθαριστεί εάν υπάρχει κοινή αντίληψη για το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Η επιστροφή σε μια λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων και του διαπραγματευτικού κεκτημένου, δεν μπορεί να παραμένει μια γενική αναφορά, χωρίς συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο.
Η Τουρκία, άλλωστε, εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Καμία προσπάθεια δεν μπορεί να αποκτήσει πραγματική προοπτική εάν η Άγκυρα δεν επιδείξει έμπρακτη διάθεση να συμβάλει σε μια διαδικασία που θα οδηγεί σε λύση και όχι στην παγίωση της σημερινής κατάστασης.
Η Δευτέρα δεν προσφέρεται για άλλη μία αναβολή
Η τριμερής συνάντηση δεν είναι βέβαιο ότι θα λύσει τις διαφορές. Μπορεί, όμως, να αποδείξει εάν υπάρχει ακόμη η πολιτική δυνατότητα να ξεκινήσει μια σοβαρή προσπάθεια. Αυτό είναι και το πραγματικό της διακύβευμα.
Η Ολγκίν, βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη αποστολή: να διαπιστώσει εάν οι δύο ηγέτες είναι έτοιμοι να περάσουν από τις διακηρύξεις στις δεσμεύσεις. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης καλείται να αποδείξει ότι οι πρωτοβουλίες που έχει εξαγγείλει, μπορούν να μετατραπούν σε συγκεκριμένο διπλωματικό αποτέλεσμα. Ο Έρχιουρμαν, από την πλευρά του, πρέπει να δείξει εάν η διάθεση για διάλογο, μπορεί να συνοδευτεί από ουσιαστική ευελιξία.
Το ζητούμενο δεν είναι να φύγουν οι τρεις από τη συνάντηση, με μια ακόμη θετική φωτογραφία. Είναι να υπάρξει ένα αποτέλεσμα, που θα επιτρέπει στον Γενικό Γραμματέα να προχωρήσει στο επόμενο βήμα, πριν από τη λήξη της θητείας του.
