Πού τελειώνει η αυστηρότητα ενός γονέα, εκπαιδευτικού ή άλλου ενήλικα και πού αρχίζει η παραβίαση των δικαιωμάτων ενός παιδιού;
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τις περιπτώσεις σοβαρής σωματικής κακοποίησης. Αφορά και την καθημερινή συμπεριφορά απέναντι σε ανηλίκους, τον τρόπο επιβολής κανόνων, τις απειλές, την ταπείνωση και την ψυχολογική πίεση.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, στο άρθρο 19, προβλέπει προστασία από κάθε μορφή σωματικής ή ψυχικής βίας, κακομεταχείρισης, παραμέλησης και εκμετάλλευσης.
Οι 2.120 κλήσεις που δείχνουν την ανάγκη στήριξης
Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο προκύπτει από τη λειτουργία της γραμμής βοήθειας 1466 του οργανισμού Hope For Children.
Σύμφωνα με τα δημοσιοποιημένα δεδομένα, το 2023 η γραμμή δέχθηκε 890 κλήσεις, ενώ το 2024 ο αριθμός αυξήθηκε στις 2.120.
Πρόκειται για περισσότερες από διπλάσιες κλήσεις μέσα σε έναν χρόνο.
Οι επικοινωνίες αφορούσαν, μεταξύ άλλων, σχολικό εκφοβισμό, δυσκολίες προσαρμογής στο σχολείο, παραβατικές συμπεριφορές και διαδικτυακή βία.
Αυτός ο αριθμός δεν σημαίνει ότι σημειώθηκαν 2.120 επιβεβαιωμένες περιπτώσεις κακοποίησης παιδιών. Η γραμμή δέχεται αιτήματα καθοδήγησης και υποστήριξης από παιδιά και ενήλικες, ενώ μια κλήση δεν ταυτίζεται απαραίτητα με ένα μοναδικό περιστατικό.
Αποτυπώνει, ωστόσο, το εύρος της ζήτησης για βοήθεια.
Η ψυχολογική βία δεν αφήνει πάντα εμφανή σημάδια
Όταν συζητούμε για βία κατά παιδιών, η σκέψη μας πηγαίνει συχνά σε χτυπήματα και τραυματισμούς. Όμως, η ψυχική βία μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από συστηματικές προσβολές, απειλές, εξαναγκασμό και συμπεριφορές που δημιουργούν φόβο ή υπονομεύουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οικογενειακή διαφωνία ή κάθε αυστηρή παρατήρηση αποτελεί αυτομάτως κακοποίηση ή ποινικό αδίκημα. Η συχνότητα, η ένταση, οι περιστάσεις και οι συνέπειες μιας συμπεριφοράς έχουν σημασία για την αξιολόγησή της.
Το βασικό στοιχείο είναι ότι η ανατροφή και η πειθαρχία πρέπει να συνδυάζονται με σεβασμό στην αξιοπρέπεια του παιδιού.
Τι συμβαίνει όταν η προσβλητική συμπεριφορά προέρχεται από το σχολείο;
Τα δικαιώματα των παιδιών δεν περιορίζονται στο οικογενειακό περιβάλλον.
Στην Κύπρο, η επίσημη έρευνα HBSC του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2021–2022 με τη συμμετοχή 4.818 μαθητών από 212 σχολεία, κατέγραψε ότι το 7,8% των μαθητών δήλωσε πως είχε υποστεί σχολικό εκφοβισμό τουλάχιστον δύο έως τρεις φορές τον μήνα.
Η έρευνα αφορούσε κυρίως ηλικίες 11, 13 και 15 ετών.
Η ευθύνη των ενηλίκων
Η προστασία ενός παιδιού αρχίζει από την καθημερινή συμπεριφορά.
Ένας γονέας μπορεί να θέσει όρια χωρίς να χρησιμοποιήσει σωματική βία. Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να επιβάλει κανόνες χωρίς δημόσια ταπείνωση. Ένας ενήλικας μπορεί να αντιμετωπίσει μια δύσκολη συμπεριφορά χωρίς απειλές.
Όταν υπάρχουν ενδείξεις κακομεταχείρισης, χρειάζεται έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας.
Η Αστυνομία, οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και η γραμμή 1466 μπορούν να αποτελέσουν σημεία επικοινωνίας, ανάλογα με τη φύση και τη σοβαρότητα της υπόθεσης.
Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, καλείται το 112.
Το δικαίωμα που δεν πρέπει να ξεχνάμε
Το γεγονός ότι ένα παιδί βρίσκεται υπό την ευθύνη ενός ενήλικα δεν σημαίνει ότι ο ενήλικας μπορεί να του συμπεριφέρεται με οποιονδήποτε τρόπο.
Η καθοδήγηση έχει ως στόχο την ανάπτυξη και την ασφάλεια του παιδιού. Η βία, ο εκφοβισμός και ο εξευτελισμός δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως φυσιολογικά εργαλεία διαπαιδαγώγησης.
