Υπόθεση Russell Brand: Πώς η ακροδεξιά έγινε το απόλυτο καταφύγιο των θηρευτών

Το νέο ντοκιμαντέρ του Netflix, Russell Brand: Open Secret, σε σκηνοθεσία της Olivia Isaacs από την 72 Films -τους ίδιους ανθρώπους που μας παρέδωσαν το εφιαλτικό Jimmy Savile: A British Horror Story- δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες. Μέσα σε 84 λεπτά πυκνού αρχειακού υλικού και ανατριχιαστικών μαρτυριών, το φιλμ περιγράφει πώς ένας ναρκισσιστής κλόουν της ποπ κουλτούρας κατέληξε καταδικασμένος βιαστής ενώ παράλληλα καταγράφει τη συλλογική τύφλωση απέναντι σε ένα «ανοιχτό μυστικό» που όλοι έβλεπαν, αλλά κανείς δεν τολμούσε να αγγίξει όσο το προϊόν πουλούσε.

Για όσους έκαναν πως δεν καταλάβαιναν, τα πραγματικά περιστατικά είναι πλέον επικυρωμένα με τη βούλα της βρετανικής δικαιοσύνης. Στις 5 Νοεμβρίου 2026, ο Brand κρίθηκε ένοχος για έναν βιασμό και τρεις πράξεις σεξουαλικής επίθεσης. Τέσσερις μέρες αργότερα, στις 9 Νοεμβρίου, ο δικαστής Justice Bennathan τού ανακοίνωσε την ετυμηγορία: 10 χρόνια και 6 μήνες φυλάκιση. Ο άνθρωπος που παρίστανε τον φωτισμένο πνευματικό καθοδηγητή του μέσου ακροδεξιού ψέκα μεταφέρθηκε εσπευσμένα από το Wandsworth στις φυλακές Littlehey για να μην τον λιντσάρουν οι συγκρατούμενοί του, ενώ η Scotland Yard συνεχίζει να ερευνά νέες καταγγελίες, μεταξύ αυτών και για τον βιασμό μιας 16χρονης μαθήτριας.

Το ντοκιμαντέρ αποδίδει τα του Καίσαρος τω Καίσαρι: στις ερευνήτριες δημοσιογράφους Rosamund Urwin και Charlotte Wace (The Sunday Times / The Times) και στο Dispatches του Channel 4, που το 2023 έσπασαν το απόστημα της σιωπής. Όμως η πραγματική γροθιά στο στομάχι δεν είναι τα όσα διαδραματίστηκαν στις δικαστικές αίθουσες, αλλά το πώς η βρετανική τηλεοπτική βιομηχανία και το πολιτικό σύστημα εξέθρεψαν και προστάτευσαν αυτό το τέρας επί δύο δεκαετίες επειδή απλώς ήταν «ταλαντούχο και επικερδές».

Ας μην κοροϊδευόμαστε. Ο Russell Brand δεν έκρυψε ποτέ το τι ήταν, μάλιστα στην αυτοβιογραφία του My Booky Wook το 2007, εξιστορούσε με ανατριχιαστική ελαφρότητα πώς έφτυσε στο πρόσωπο μια γυναίκα μετά από σεξουαλικό καβγά, βέβαιος ότι «ήταν η μόνη σωστή πράξη και ότι δεν θα υπήρχαν συνέπειες», ενώ το 2006 ξεφτίλιζε δημόσια στον αέρα του BBC Radio 2 μια παρουσιάστρια ειδήσεων φαντασιώνοντάς την με τα εσώρουχα. Και τι έκανε τότε η φιλελεύθερη και αριστερή διανόηση; Τον έχρισε λαϊκό ήρωα. Τον καλούσαν στο Newsnight να φιλοσοφεί με τον Jeremy Paxman, τον έβαλαν guest editor στο New Statesman, ολόκληρος Ed Miliband έτρεχε στο διαμέρισμά του το 2015 λίγο πριν τις εκλογές για να πάρει την ευλογία του. Όσο ο Brand πουλούσε αριστερό, αντικαπιταλιστικό σανό και επιτίθετο στις «ελίτ», ο προοδευτικός χώρος έκλεινε επιδεικτικά τα μάτια στην αρπακτική του συμπεριφορά. Ήταν χαρισματικός, ήταν διάσημος, ήταν «δικός μας» -τον ανέχονταν από οπορτουνισμό παρά την τοξικότητά του, όσο εξυπηρετούσε την ατζέντα τους.

Και μετά, ήρθε το 2023. Όταν οι αποκαλύψεις για κακοποιητική συμπεριφορά έγιναν τσουνάμι και οι μάσκες έπεσαν, ο Brand δεν έχασε τον χρόνο του με συγγνώμες και αυτοκριτική αλλά έπραξε αυτό που κάνουν όλα τα αντίστοιχα καθίκια της εποχής μας: ανακάλυψε την ακροδεξιά, τη manosphere και το αντι-woke παραλήρημα. Μέσα σε μια νύχτα, ο πρώην σταυροφόρος των αριστερών πορειών μεταμορφώθηκε σε κήρυκα του QAnon, πολέμιο των εμβολίων, δημόσιο υποστηρικτή του αρχιψέκα Robert F. Kennedy Jr. και φανατικό απολογητή του Predator-in-Chief Τραμπ. Και ω του θαύματος! Ολόκληρο το ακροδεξιό οικοσύστημα άνοιξε διάπλατα τις αγκάλες του για να τον δεχτεί -όχι πια παρά την τοξικότητά του, αλλά εξαιτίας αυτής. Ο Tucker Carlson τον έβγαλε λάδι, ο Jordan Peterson του έστησε πλατφόρμες ψευδοδιανοουμενισμού, και ο Elon Musk έσπευσε στο X να δηλώσει αγέρωχα: «I support Russell Brand». Ακόμα και μετά την καταδίκη του, όταν η Meta τού κατέβασε το προφίλ, ο Brand κατέφυγε στο X για να υμνήσει τον Musk που του παρέχει ακόμα ψηφιακό βήμα.

Γιατί η σύγχρονη ακροδεξιά και η manosphere έχουν αναδειχθεί στο κατεξοχήν δομικό και ιδεολογικό καταφύγιο για τέτοιου είδους θηρευτές, κακοποιητές, μαστροπούς τύπου Andrew Tate και έκπτωτους αστέρες; Σύμπτωση; Απελπισμένος οπορτουνισμός; Όχι ακριβώς, πρόκειται για έναν βαθιά υπολογισμένο, κυνικό μηχανισμό -μια ιδεολογική και οικονομική συναλλαγή που η σύγχρονη κοινωνιολογία και η επιστήμη της δημόσιας υγείας έχουν πλέον αποκωδικοποιήσει με χειρουργική ακρίβεια. Σε μια συντριπτική έκθεση-ορόσημο που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο ιατρικό περιοδικό The Lancet, οι ερευνητές αποσαφηνίζουν ότι η λεγόμενη manosphere δεν αποτελεί μια περιθωριακή, σκοτεινή υποκουλτούρα, αλλά ένα «διάχυτο εμπορικό οικοσύστημα και μια χαλαρή συλλογή διαδικτυακών κοινοτήτων που ενώνονται από κοινές πεποιθήσεις για την αρρενωπότητα, τον μισογυνισμό και την ανδρική θυματοποίηση».

Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά ο συν-συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Kent Buse: «αυτό είναι ένα επιχειρηματικό μοντέλο, όχι το περιθώριο. Η οργή και η αγανάκτηση είναι καλές για τις business, επομένως το σύστημα επιβραβεύει το πιο ακραίο περιεχόμενο. Να περιμένετε το ίδιο εγχειρίδιο στρατηγικής που εξυπηρέτησε τόσο καλά την καπνοβιομηχανία: ρίξε το φταίξιμο στο άτομο και βάφτισε κάθε προσπάθεια ρύθμισης ή ελέγχου ως “επίθεση στην ελευθερία”. Η δημόσια υγεία διαθέτει μια δοκιμασμένη εργαλειοθήκη για τις εμπορικές βλάβες και πρέπει να τη χρησιμοποιήσουμε». Η σύγχρονη ακροδεξιά και η manosphere λειτουργούν ακριβώς όπως οι κατασκευαστές υπερεπεξεργασμένων τροφίμων ή η καπνοβιομηχανία: κεφαλαιοποιούν την ανασφάλεια. Όπως αναλύει η έρευνα του Lancet, οι δομικές κοινωνικές αποτυχίες -η μοναξιά, το οικονομικό άγχος, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η σχολική απομάκρυνση των νεαρών ανδρών- δεν εξηγούνται ποτέ με όρους πραγματικής κοινωνικής ανισότητας. Αντίθετα: «τα προβλήματα των ανδρών πλαισιώνονται ως αποτέλεσμα του φεμινισμού και όχι των δομικών συνθηκών, και η ανδρική ταυτότητα εμπορευματοποιείται μέσω προϊόντων και επί πληρωμή περιεχομένου που κανονικοποιούν και ενισχύουν επιβλαβείς για την υγεία και προσανατολισμένες στην απόδοση αρρενωπότητες». Σε αυτό ακριβώς το κενό εισβάλλουν οι θηρευτές. Όπως σημειώνει η καθηγήτρια Sarah Hawkes: «Η manosphere προσφέρει στα αγόρια και στους νεαρούς άνδρες την αίσθηση του ανήκειν, ταυτότητα και μια εξήγηση για το γιατί η ζωή τους φαίνεται δύσκολη». Και ποια είναι αυτή η βολική εξήγηση; Ότι για όλα φταίνε οι γυναίκες, τα δικαιώματά τους και η δήθεν «woke ατζέντα».

Όταν η Simone de Beauvoir έγραφε διορατικά ότι «ο πιο μέτριος των ανδρών αισθάνεται ημίθεος συγκρινόμενος με τις γυναίκες», περιέγραφε τον πυρήνα αυτού που η σύγχρονη ψυχολογία ονομάζει «επιτιθέμενη αρρενωπότητα». Όταν οι γυναίκες απαιτούν ισονομία, συναίνεση και λογοδοσία, ο ναρκισσιστής θηρευτής αισθάνεται ότι του στερούν ένα προαιώνιο προνόμιο. Όπως εύστοχα σχολίαζε ο Ian Dunt για την πολιτική υποκρισία που περιβάλλει τον Brand, η διαδικασία αυτή δεν έχει καμία σχέση με ηθική, αλλά με καθαρό πολιτικό και οικονομικό υπολογισμό: «Στην αρχή οι άνθρωποι τον υπερασπίζονται επειδή είναι χρήσιμος ως σύμμαχος. Και στη συνέχεια του επιτίθενται επειδή είναι χρήσιμος ως όπλο εναντίον των εχθρών τους. Αυτό που λείπει και στις δύο περιπτώσεις είναι μια γνήσια ηθική κρίση, απαλλαγμένη από ιδιοτέλεια».

Η ακροδεξιά αποτελεί το απόλυτο πλυντήριο ενοχής γι' αυτούς τους ανθρώπους γιατί τους προσφέρει θεσμική ασυλία και επιχειρηματική στέγη ενώ ταυτόχρονα τους επιτρέπει να εξαργυρώνουν τις ποινικές τους διώξεις σε προβολές, συνδρομές και πολιτική επιρροή, μετατρέποντας το μίσος κατά των γυναικών σε καύσιμο μιας αυταρχικής, αντιδραστικής μηχανής. Εδώ βρίσκεται και η κυνική ανατροπή: ενώ ο φιλελεύθερος χώρος έκανε τα στραβά μάτια για να εκμεταλλευτεί τη φήμη του, η alt-right μετέτρεψε τις ίδιες τις κατηγορίες για σεξουαλική βία σε «παράσημο αντισυστημικού πολέμου». Εκεί δεν είσαι ένας χυδαίος βιαστής που κακοποιούσε ανυπεράσπιστες γυναίκες αλλά ένα «θύμα του βαθέος κράτους», ένας «αντισυστημικός μάρτυρας» που τον κυνηγούν τα mainstream media επειδή «λέει αλήθειες».

Μέχρι την ημέρα που πάτησε το πόδι του στο δικαστήριο, ο Brand απολάμβανε πλήρη ασυλία μέσα στον βόθρο της λεγόμενης manosphere. Μέσα από τα podcast του υπερασπιζόταν τη ρητορική του μισογυνισμού και του ανδρικού «τραύματος» χτίζοντας τον δικό του στρατό από εκατοντάδες χιλιάδες οργισμένους, ανασφαλείς άνδρες που εκπαιδεύτηκαν να θεωρούν κάθε καταγγελία για σεξουαλική βία ως «φεμινιστική πλεκτάνη». Για χρόνια, αυτά τα ακροατήρια τού παρείχαν κλικ, έσοδα και ηθική κάλυψη.

Για να καταλάβει κανείς πώς ακριβώς δουλεύει αυτός ο μηχανισμός στην πράξη, δεν χρειάζεται να πάμε πολύ μακριά, αρκεί μια ματιά στο δικό μας, εγχώριο τσίρκο. Τον Αύγουστο του 2024, μόλις δύο μήνες μετά την εκλογή του, ο ευρωβουλευτής Φειδίας Παναγιώτου θεώρησε απόλυτη πολιτική προτεραιότητα να ταξιδέψει για να εμφανιστεί στο podcast Stay Free with Russell Brand. Οι κατηγορίες για βιασμούς και κακοποιήσεις ήταν ήδη πρωτοσέλιδες σε όλο τον κόσμο, αλλά ποιος νοιάζεται για τέτοιες «ασήμαντες λεπτομέρειες» μπροστά στη παμμέγιστη τιμή να χαριεντίζεσαι δημόσια με έναν σταρ - έστω και έκπτωτο; Οι δυο τους αντάλλαξαν θερμές αγκαλιές, μοίρασαν χαμόγελα στα social media, και ο Brand βάφτισε τον Φειδία «επαναστάτη κατά της ευρωπαϊκής διαφθοράς», υμνώντας το κατόρθωμά του να κατασκηνώσει επί μήνες για μια αγκαλιά από τον κοινό τους ευεργέτη, Elon Musk. Ήταν η τέλεια, κυνική συναλλαγή: ένας υπόδικος σεξουαλικός παραβάτης αγόραζε θεσμικό κύρος χρησιμοποιώντας έναν εν ενεργεία Ευρωβουλευτή ως συνομιλητή, κι ένας ανερμάτιστος influencer ξεπλένε έναν θηρευτή για εκατομμύρια views. Και για να μην αφήσει καμία αμφιβολία για το ποιο ακριβώς κοινό υπηρετεί, τέσσερις μήνες μετά ο Φειδίας πήρε το αεροπλάνο για τη Ρουμανία για να χαριεντιστεί και με τον Andrew Tate. Όταν η πολιτική εκφυλίζεται σε αλγοριθμικό κυνισμό, η manosphere βρίσκει πάντοτε τους πιο πρόθυμους χρήσιμους ηλίθιους.

Το ντοκιμαντέρ Russell Brand: Open Secret έρχεται ως ένα αναγκαίο, ψυχρό ξέσπασμα αλήθειας. Όπως πολύ σωστά τόνισε ο δικαστής κατά την απαγγελία της ποινής: «Ό,τι κι αν φορούν οι γυναίκες, όπου κι αν πηγαίνουν, και ό,τι κι αν πίνουν, διατηρούν το δικαίωμα να λένε όχι και να ζητούν δικαιοσύνη στα ποινικά δικαστήρια όταν σεξουαλικοί θηρευτές όπως εσείς, κύριε Μπραντ, δρουν χωρίς τη συναίνεσή τους».

Ο Russell Brand θα περάσει την επόμενη δεκαετία πίσω από τα κάγκελα μιας βρετανικής φυλακής. Το σύστημα που τον εξέθρεψε -από την τηλεόραση των 00s μέχρι τους σημερινούς ακροδεξιούς αλγόριθμους που ξεπλένουν βιαστές στο όνομα του «αντι-woke αγώνα»- παραμένει στις επάλξεις ψάχνοντας τον επόμενο «αντισυστημικό ήρωα». Όμως τουλάχιστον σήμερα, καμία συνωμοσιολογική θεωρία, κανένα podcast και κανένα tweet του Elon Musk δεν μπορεί να αλλάξει την καταγεγραμμένη πραγματικότητα: ακόμα ένας αυτοαποκαλούμενος «anti-woke επαναστάτης» δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας κοινός, θλιβερός, καταδικασμένος θηρευτής. 

Καμία έκπληξη εδώ.