Και όμως, πίσω από όλα αυτά ενδέχεται να κρύβεται μια διαταραχή που εκδηλώνεται την ώρα που κοιμάται, χωρίς καν να το αντιλαμβάνεται. Αυτή η διαταραχή ονομάζεται, υπνική άπνοια, από την οποία υποφέρουν χιλιάδες άνθρωποι χωρίς να το γνωρίζουν.
Πρόκειται για μια συχνή, αλλά συχνά αδιάγνωστη διαταραχή της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου, η οποία δεν επηρεάζει μόνο την ποιότητα της ξεκούρασης, αλλά μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία.
Το έντονο ροχαλητό, οι επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής, η ημερήσια υπνηλία και οι πρωινοί πονοκέφαλοι είναι μερικά από τα προειδοποιητικά σημάδια, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αγνοήσουμε.
Οι επιπτώσεις της υπνικής άπνοιας, ωστόσο μπορεί να είναι πολύ πιο σύνθετες, από προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης μέχρι ευερεθιστότητα, αγχώδη και καταθλιπτικά συμπτώματα, αλλά και δυσκολίες στις προσωπικές σχέσεις. Το ανησυχητικό είναι ότι μπορεί να προκαλέσει ακόμα και εγκεφαλικό επεισόδιο.
Μιλώντας στο Themaonline η Δρ. Ήβη Νικολάου, Πνευμονολόγος με εξειδίκευση στις διαταραχές του ύπνου και ο Ψυχίατρος Δρ. Γιώργος Μικελλίδης εξηγούν τι ακριβώς συμβαίνει στον οργανισμό, ποια συμπτώματα πρέπει να μας θορυβήσουν, ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο και γιατί η υπνική άπνοια δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα ροχαλητού, αλλά μια διαταραχή που μπορεί να επηρεάσει γενικότερα την υγεία μας.
Μάλιστα, σύμφωνα με μελέτη που είχε πραγματοποιηθεί πριν από οκτώ χρόνια, στον κυπριακό πληθυσμό υπνική άπνοια παρουσίαζε το 25% των γυναικών και το 35% των ανδρών, όπως ανέφερε η πνευμονολόγος, αναδεικνύοντας τη μεγάλη έκταση του προβλήματος.
Τι συμβαίνει στον οργανισμό όταν σταματά η αναπνοή στον ύπνο
Όπως εξηγεί η Πνευμονολόγος, η υπνική άπνοια είναι μια χρόνια διαταραχή της αναπνοής κατά την οποία σημειώνονται ακούσια επεισόδια διακοπής της αναπνοής, με την αναπνοή να επανέρχεται στη συνέχεια.
«Πέφτουν απότομα τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα μας, οπότε πάει σήμα στον εγκέφαλο “ξύπνα να αναπνεύσεις”», ανέφερε η Δρ. Νικολάου χαρακτηριστικά.
Η διαταραχή διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες, την αποφρακτική υπνική άπνοια, κατά την οποία ο ανώτερος αεραγωγός στενεύει ή κλείνει προσωρινά, και την κεντρική υπνική άπνοια, η οποία είναι πιο σπάνια και σχετίζεται με τη διαταραχή των σημάτων που στέλνει ο εγκέφαλος στους αναπνευστικούς μυς.
Σύμφωνα με τον ψυχίατρο Δρ. Μικελλίδη, τα επεισόδια μπορεί να συμβαίνουν δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες φορές μέσα σε μία νύχτα, προκαλώντας επαναλαμβανόμενες μικροαφυπνίσεις και σε αρκετές περιπτώσεις, πτώσεις του οξυγόνου στο αίμα.
«Ο άνθρωπος μπορεί να κοιμάται επτά ή οκτώ ώρες, αλλά να ξυπνά εξαντλημένος, επειδή ο ύπνος του δεν είναι πραγματικά αναζωογονητικός», επισήμανε η Δρ. Νικολάου.
Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούμε
Υπάρχουν σημάδια τα οποία δεν πρέπει να αγνοήσουμε, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα σύμφωνα με την Πνευμονολόγο, είναι το έντονο και διακεκομμένο ροχαλητό, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν οι παρατηρούμενες διακοπές της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου, τις οποίες συνήθως αντιλαμβάνεται ο σύντροφος του ασθενούς.
Άλλα συμπτώματα τα οποία δεν πρέπει να αγνοήσουμε, είναι οι απότομες αφυπνίσεις με αίσθημα πνιγμονής, ο ανήσυχος ύπνος, οι συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα κατά τη διάρκεια της νύχτας, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, η ξηροστομία και ο πονόλαιμος.
Την επόμενη ημέρα, ο ασθενής μπορεί να παρουσιάζει έντονη υπνηλία, κόπωση, πρωινούς πονοκεφάλους, δυσκολία συγκέντρωσης και προβλήματα μνήμης. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται επίσης αλλαγές στη διάθεση, άγχος, ευερεθιστότητα και μειωμένη σεξουαλική επιθυμία.
Η ειδικός επισημαίνει ότι δεν παρουσιάζουν όλοι οι ασθενείς την ίδια συμπτωματολογία. Μάλιστα, υπάρχουν άνθρωποι στους οποίους η υπνική άπνοια εκδηλώνεται με αϋπνία, με αποτέλεσμα να αναζητούν βοήθεια για τη δυσκολία τους να κοιμηθούν, χωρίς να γνωρίζουν ότι μπορεί να υπάρχει υποκείμενη διαταραχή της αναπνοής.
Όταν η υπνική άπνοια «μεταμφιέζεται» σε κατάθλιψη και burnout
Μια λιγότερο γνωστή, αλλά ιδιαίτερα σημαντική διάσταση της υπνικής άπνοιας αφορά την ψυχική υγεία.
Ο ψυχίατρος Δρ. Μικελλίδης εξηγεί ότι ο ύπνος αποτελεί θεμελιώδη βιολογική διαδικασία, κατά την οποία ο εγκέφαλος ρυθμίζει τη συναισθηματική λειτουργία, επεξεργάζεται πληροφορίες και υποστηρίζει τη μνήμη και τη γνωστική απόδοση.
Όταν ο ύπνος διακόπτεται επανειλημμένα, επηρεάζονται τα εγκεφαλικά δίκτυα που συμμετέχουν στη ρύθμιση των συναισθημάτων, της προσοχής και της αντίδρασης στο στρες.
Όπως εξηγεί, ένας άνθρωπος με υπνική άπνοια μπορεί να εμφανίζει έντονη κόπωση, μειωμένη ψυχική ανθεκτικότητα, ευερεθιστότητα, άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Μάλιστα, η συμπτωματολογία μπορεί να μοιάζει με εκείνη της κατάθλιψης ή της επαγγελματικής εξουθένωσης. Ο ασθενής μπορεί να παρουσιάζει μειωμένο ενδιαφέρον, χαμηλή ενεργητικότητα, δυσκολία συγκέντρωσης και την αίσθηση ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις καθημερινές απαιτήσεις.
«Ένας άνθρωπος μπορεί να πιστεύει ότι έχει κατάθλιψη ή burnout, ενώ στην πραγματικότητα ένα σημαντικό μέρος της συμπτωματολογίας του οφείλεται σε αδιάγνωστη υπνική άπνοια», αναφέρει ο Δρ. Μικελλίδης.
Ο ειδικός διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν και πως η διερεύνηση της ποιότητας του ύπνου είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν κάποιος παρουσιάζει επίμονη κόπωση ή καταθλιπτικά συμπτώματα, ειδικά εάν υπάρχει έντονο ροχαλητό ή ημερήσια υπνηλία.
Γιατί γινόμαστε πιο νευρικοί όταν δεν κοιμόμαστε καλά
Η χρόνια διαταραχή του ύπνου δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε στους ανθρώπους και στις καταστάσεις γύρω μας.
Όπως εξηγεί ο ψυχίατρος, η έλλειψη ποιοτικού ύπνου μειώνει την ικανότητα συναισθηματικής αυτορρύθμισης. Έτσι, καταστάσεις που προηγουμένως αντιμετωπίζαμε με ψυχραιμία μπορεί πλέον να προκαλούν δυσανάλογες αντιδράσεις.
Ο άνθρωπος μπορεί να γίνεται πιο ανυπόμονος, ευέξαπτος, συναισθηματικά ευάλωτος ή να παρουσιάζει συχνές μεταβολές στη διάθεσή του.
«Αυτές οι αλλαγές δεν αποτελούν απαραίτητα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, μπορεί να σχετίζονται με μια χρόνια και αδιάγνωστη διαταραχή του ύπνου», τονίζει.
Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις οι πρώτοι που αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στη συμπεριφορά δεν είναι οι ίδιοι οι ασθενείς, αλλά οι σύντροφοι και τα μέλη της οικογένειάς τους.
Προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης
Η υπνική άπνοια μπορεί να επηρεάσει σημαντικά και τις γνωστικές λειτουργίες.
Ο Δρ. Μικελλίδης αναφέρει ότι οι ασθενείς ενδέχεται να παρουσιάζουν δυσκολίες στην προσοχή, τη συγκέντρωση, την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και τις εκτελεστικές λειτουργίες.
Μπορεί να ξεχνούν ευκολότερα, να δυσκολεύονται να οργανώσουν τις σκέψεις τους ή να χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν καθημερινές εργασίες.
Η κατάσταση αυτή περιγράφεται συχνά ως «brain fog», δηλαδή νοητική θολούρα.
Παράλληλα, η χρόνια υπνική άπνοια έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης, αν και, όπως διευκρινίζει ο ειδικός, η σχέση με την άνοια είναι σύνθετη και δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής θα παρουσιάσει τέτοια εξέλιξη.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Σύμφωνα με την πνευμονολόγο, μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν κυρίως άνδρες άνω των 50 ετών, άτομα με παχυσαρκία, διαβήτη και αρτηριακή υπέρταση, καθώς και γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.
Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η υπνική άπνοια δεν αφορά αποκλειστικά ανθρώπους με αυξημένο σωματικό βάρος.
Μπορεί να εμφανιστεί και σε άτομα με φυσιολογικό βάρος, σε αδύνατους ή νεαρούς ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ανατομικές ιδιαιτερότητες που ευνοούν την απόφραξη των αεραγωγών.
Στις γυναίκες, μάλιστα, τα συμπτώματα μπορεί να είναι διαφορετικά. Όπως αναφέρει, πολλές φορές κυριαρχούν η αϋπνία, οι πρωινοί πονοκέφαλοι και οι αλλαγές στη διάθεση.
Η διαταραχή δεν έχει ηλικία, καθώς μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε παιδιά και βρέφη, με ανατομικά προβλήματα ή υπερτροφικές αμυγδαλές να αποτελούν πιθανούς παράγοντες.
Από την υπέρταση και τις αρρυθμίες μέχρι τον κίνδυνο τροχαίου
Η πνευμονολόγος υπογραμμίζει ότι η υπνική άπνοια αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για την υγεία, καθώς τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια διακοπής της αναπνοής προκαλούν σημαντική επιβάρυνση στον οργανισμό.
Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων μπορεί να εμφανιστούν αρρυθμίες, ενώ η διαταραχή συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης και εγκεφαλικών επεισοδίων. Όπως αναφέρει, μπορεί να διπλασιάσει την πιθανότητα εμφάνισης εγκεφαλικού.
Η γιατρός έκανε ιδιαίτερη αναφορά και στον κίνδυνο τροχαίων ατυχημάτων, καθώς η ημερήσια υπνηλία και η μειωμένη εγρήγορση μπορεί να έχουν σοβαρές συνέπειες για τον ασθενή και τους υπόλοιπους πολίτες στον δρόμο.
Σύμφωνα με την ίδια, η αθεράπευτη υπνική άπνοια μπορεί να αυξήσει έως και κατά 140% την πιθανότητα τροχαίου ατυχήματος.
«Είναι αρκετά σοβαρό και δυστυχώς, επειδή είναι κάτι που δεν πονάει, δεν το ψάχνουμε», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Πώς γίνεται η διάγνωση και ποιες θεραπείες υπάρχουν
Παρά τους κινδύνους, η υπνική άπνοια μπορεί να διαγνωστεί και να αντιμετωπιστεί.
Όπως εξήγησε η πνευμονολόγος, η διάγνωση γίνεται με μελέτη ύπνου, η οποία στην πλειονότητα των περιπτώσεων μπορεί να πραγματοποιηθεί κατ’ οίκον. Σε πιο σύνθετα περιστατικά απαιτείται αξιολόγηση σε εξειδικευμένο εργαστήριο.
Μία από τις βασικές θεραπείες είναι η συσκευή CPAP, η οποία διοχετεύει αέρα υπό πίεση και διατηρεί ανοικτούς τους αεραγωγούς κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Δεν είναι, ωστόσο, η μοναδική επιλογή, καθώς σύμφωνα με την γιατρό, ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστούν χειρουργικές παρεμβάσεις ή άλλες εξειδικευμένες θεραπείες.
Η πνευμονολόγος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στις αλλαγές του τρόπου ζωής, όπως η απώλεια βάρους, η άσκηση, η σωστή διατροφή και η αποφυγή αλκοόλ πριν από τον ύπνο. Παράλληλα, αναφέρεται στην ένταξη των φαρμάκων GLP-1 στις θεραπευτικές επιλογές για κατάλληλους παχύσαρκους ασθενείς.
Από την πλευρά του, ο Δρ. Μικελλίδης σημείωσε ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση της υπνικής άπνοιας μπορεί να βελτιώσει την ημερήσια υπνηλία, την ενεργητικότητα, τη συγκέντρωση και την ποιότητα ζωής, ενώ σε αρκετούς ασθενείς παρατηρείται βελτίωση και των καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Την ίδια ώρα ο ειδικός υπογράμμισε, ότι η θεραπεία της υπνικής άπνοιας δεν υποκαθιστά την ψυχιατρική θεραπεία όταν υπάρχει ανεξάρτητη ψυχική διαταραχή.
Η προσοχή στα φάρμακα – Ανάγκη συνεργασίας των ειδικών
Ο ψυχίατρος εφιστά την προσοχή και σε ορισμένες φαρμακευτικές αγωγές που ενδέχεται να επηρεάζουν την αναπνοή κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Ειδικότερα, αναφέρεται στα οπιοειδή αναλγητικά, τα οποία μπορούν να καταστείλουν την αναπνευστική λειτουργία και να συνδεθούν ακόμη και με κεντρική υπνική άπνοια. Οι βενζοδιαζεπίνες και άλλα κατασταλτικά φάρμακα μπορεί επίσης να επιδεινώσουν την αναπνοή σε ορισμένους ασθενείς, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με αλκοόλ ή άλλα κατασταλτικά.
Ορισμένα ψυχιατρικά φάρμακα ενδέχεται, επίσης, να συμβάλουν έμμεσα στην επιδείνωση της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας μέσω της αύξησης του σωματικού βάρους.
Ο ειδικός ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να διακόπτουν από μόνοι τους τη φαρμακευτική αγωγή τους, αλλά να ενημερώνουν τον θεράποντα ιατρό τους για τυχόν συμπτώματα.
Η συνεργασία μεταξύ ψυχιάτρων και γιατρών με εξειδίκευση στην ιατρική του ύπνου είναι, όπως επισημαίνει, ιδιαίτερα σημαντική για την ολοκληρωμένη φροντίδα των ασθενών.
Το μήνυμα των δύο ειδικών
Το κοινό μήνυμα που προκύπτει και από τους δύο ειδικούς που μίλησαν στο Themaonline, είναι ότι η υπνική άπνοια δεν πρέπει να υποτιμάται ούτε να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό ενοχλητικό ροχαλητό.
Η πνευμονολόγος καλεί όσους παρουσιάζουν έντονο και διακεκομμένο ροχαλητό, όσους ξυπνούν με αίσθημα πνιγμονής, όσους έχουν ημερήσια υπνηλία ή ανεξήγητη κόπωση, αλλά και όσους αντιμετωπίζουν αρρύθμιστη υπέρταση ή νέες αρρυθμίες, να αναζητήσουν ιατρική αξιολόγηση.
Ο Δρ. Μικελλίδης, από την πλευρά του, επισημαίνει ότι δεν πρέπει να αγνοούνται οι επίμονες αλλαγές στη διάθεση, η απώλεια ενδιαφέροντος, το άγχος, η ευερεθιστότητα, η κοινωνική απόσυρση και τα προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης, καθώς ενδέχεται να συνδέονται και με μια αδιάγνωστη διαταραχή του ύπνου.
Επομένως, το μήνυμα που προκύπτει μέσα από τα λεγόμενα των δύο ειδικών είναι ότι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος που κοιμάται επτά ή οκτώ ώρες, σημαίνει ότι ξεκουράζεται. Το να ξυπνά καθημερινά εξαντλημένος, να μην έχει ενέργεια ή να αισθάνεται ότι έχει αλλάξει η διάθεσή του δεν είναι κάτι που πρέπει να αποδεχθεί ως φυσιολογικό.
Μερικές φορές, η απάντηση δεν βρίσκεται στην καθημερινή πίεση, αλλά σε όσα συμβαίνουν ενώ κοιμόμαστε.