Ο Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, Χάρης Ψάλτης, σημειώνει ότι η πολιτική συμπεριφορά είναι πολυπαραγοντική και δεν μπορεί να ερμηνευθεί με έναν μόνο άξονα. Όπως εξηγεί, η κυπριακή πραγματικότητα έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, οι οποίες επηρεάζουν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αποφασίζουν στην κάλπη.
Η αποδυνάμωση της κομματικής ταυτότητας
Κεντρικό στοιχείο, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί η σταδιακή αποδυνάμωση της κομματικής ταυτότητας. Ενώ παλαιότερα ένα σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων ένιωθε ισχυρή σύνδεση με συγκεκριμένα κόμματα, σήμερα αυτό αφορά τη μειοψηφία. Οι περισσότεροι πολίτες, όπως αναφέρει, δεν αισθάνονται πλέον στενή κομματική ένταξη, γεγονός που καθιστά τη συμπεριφορά τους πιο ρευστή και ευμετάβλητη.
Παράλληλα, η ψήφος δεν καθορίζεται αποκλειστικά από αυτή την ταύτιση, αλλά επηρεάζεται από ένα ευρύτερο πλέγμα παραγόντων, όπως τα κοινωνικά δίκτυα, το διαδίκτυο, τους influencers, αλλά και τις γενεαλογικές και κοινωνικές διαφοροποιήσεις.
Γενιές, αξίες και διαφορετικές αντιλήψεις
Ο κύριος Ψάλτης υπογραμμίζει ότι οι διαφορετικές γενιές αντιλαμβάνονται την πολιτική και τις κοινωνικές αξίες με διαφορετικό τρόπο. Η παλαιότερη γενιά στην Κύπρο, όπως αναφέρει, «ήταν πιο κοντά στα παραδοσιακά κόμματα, με πιο συντηρητικές αντιλήψεις και ενδεχομένως μεγαλύτερη ανοχή σε φαινόμενα διαφθοράς»
Αντίθετα, η νεότερη γενιά εμφανίζει διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία ήδη αρχίζουν να επηρεάζουν το εκλογικό αποτέλεσμα και αναμένεται να οδηγήσουν σε σημαντικές ανατροπές. Οι αλλαγές αυτές, όπως σημειώνει, «δεν αποτελούν απλώς τιμωρητική ψήφο, αλλά αντανακλούν βαθύτερες κοινωνικές μεταβολές»
Η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο που διαμορφώνει το πολιτικό κλίμα στην Κύπρο είναι η σταδιακή απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς τα τελευταία 20 χρόνια. Σύμφωνα με τον καθηγητή, σχεδόν όλοι οι βασικοί θεσμοί — πολιτικά κόμματα, Βουλή, δικαιοσύνη, αστυνομία και εκκλησία — έχουν χάσει σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας των Ελληνοκυπρίων.
Εξαίρεση, όπως επισημαίνει, αποτελούν τα πανεπιστήμια, τα οποία εξακολουθούν να διατηρούν υψηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης στην κοινωνία. Σε αυτό το περιβάλλον θεσμικής φθοράς, η αποκάλυψη σκανδάλων που συχνά δεν οδηγούνται στη δικαιοσύνη, ενισχύει το αίσθημα απογοήτευσης και τροφοδοτεί μια ψήφο διαμαρτυρίας.
Γιατί δεν αλλάζει πάντα η ψήφος μετά από σκάνδαλα
Παρά την έξαρση των αποκαλύψεων, αρκετοί ψηφοφόροι συνεχίζουν να στηρίζουν τα ίδια κόμματα. Ο Χάρης Ψάλτης αποδίδει αυτό το φαινόμενο κυρίως στις μεγαλύτερες ηλικίες, όπου η κομματική ταύτιση παραμένει ισχυρή. Ωστόσο, ακόμη και σε νεότερες ηλικίες υπάρχουν κόμματα που διατηρούν επιρροή, αν και αυτή φαίνεται να μειώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Η ψήφος της τελευταίας στιγμής
Σημαντικό ποσοστό πολιτών, σύμφωνα με τον καθηγητή, αποφασίζει την τελευταία στιγμή. Οι επιλογές αυτές επηρεάζονται συχνά από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, από τη γνώμη του συντρόφου ή φίλων, αλλά και από προσωπικά διλήμματα, όπως όταν ένας γνωστός κατέρχεται υποψήφιος με διαφορετικό κόμμα από αυτό που παραδοσιακά υποστήριζε κάποιος.
Υπάρχουν επίσης ψηφοφόροι που δεν έχουν διαμορφώσει ξεκάθαρη άποψη μέχρι την τελευταία στιγμή και άλλοι που επηρεάζονται από το «κλίμα νίκης», επιλέγοντας να ταχθούν με το φαβορί της αναμέτρησης.
Συναίσθημα αντί λογικής
Τέλος, ο Χάρης Ψάλτης τονίζει ότι η πολιτική επιλογή δεν είναι αποκλειστικά λογική διαδικασία. Ο άνθρωπος, ως κοινωνικοψυχολογικό ον, επηρεάζεται από συναισθήματα, προκαταλήψεις και εμπειρίες που διαμορφώνονται από το περιβάλλον και την ανατροφή του. Αυτό σημαίνει ότι η εκλογική συμπεριφορά είναι συχνά αποτέλεσμα ενός συνδυασμού λογικής επεξεργασίας και συναισθηματικών επιρροών.
