Η Νέα Υόρκη δεν θα είναι τελικά η σκηνή μιας τριμερούς ή μιας διευρυμένης διάσκεψης για το Κυπριακό. Ο Αντόνιο Γκουτέρες έστειλε ήδη το μήνυμα ότι, στο περιθώριο της 81ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, δεν αναμένεται συνάντηση σε μια τριμερή συνάντηση ή 5+1, καθώς, όπως έχει επισημάνει, υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει.
Η εξέλιξη αυτή, περιορίζει τις προσδοκίες για μια θεαματική πολιτική εξέλιξη στη Νέα Υόρκη, δεν σημαίνει όμως, ότι η εβδομάδα της Γενικής Συνέλευσης, χάνει τη σημασία της για το Κυπριακό. Αντίθετα, μετατρέπει την αμερικανική μεγαλούπολη, σε έναν κρίσιμο σταθμό αξιολόγησης: ο Γενικός Γραμματέας θα ακούσει χωριστά τις δύο πλευρές, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν θα έχει τη δική της εικόνα από τις επαφές, ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, θα επιχειρήσει να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο πακέτο προτάσεων, ως βάση για το επόμενο βήμα.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά μεταφέρει μαζί της, τις 19 νέες ιδέες που κατέθεσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης στον Τουφάν Ερχιουρμάν, στην τελευταία τους συνάντηση. Οι προτάσεις αφορούν τη μεθοδολογία, την ουσία του Κυπριακού και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Ο Πρόεδρος, έχει δηλώσει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι έτοιμη να συμμετάσχει σε διευρυμένη διάσκεψη, όταν το κρίνει ο ΓΓ του ΟΗΕ.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν θα υπάρξει τριμερής στη Νέα Υόρκη. Αυτό, με βάση την τελευταία τοποθέτηση Γκουτέρες, δεν βρίσκεται στην ατζέντα της εβδομάδας. Το ερώτημα είναι, εάν οι επαφές που θα γίνουν εκεί, μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις, για να υπάρξει ένα τέτοιο επόμενο βήμα αργότερα.
Τι έγινε μέχρι σήμερα στις επαφές Χριστοδουλίδη–Έρχιουρμαν
Η σημερινή εικόνα του Κυπριακού. δεν μπορεί να αποτυπωθεί, χωρίς να ληφθεί υπόψη ο διάλογος που αναπτύχθηκε τους τελευταίους μήνες, μεταξύ του Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τουφάν Ερχιουρμάν.
Οι δύο ηγέτες. έχουν πραγματοποιήσει σειρά συναντήσεων υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, με την ατζέντα να έχει σταδιακά οργανωθεί γύρω από τρεις βασικούς άξονες: μεθοδολογία, ουσία και Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Στη συνάντηση της 9ης Σεπτεμβρίου, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είχε δηλώσει ότι σε ορισμένα ζητήματα υπάρχει συναντίληψη, ενώ σε άλλα, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες και διαφορετικές προσεγγίσεις. Είχε επίσης υπογραμμίσει, ότι η συζήτηση δεν ξεκινά από μηδενική βάση, αλλά αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων επαφών των δύο ηγετών και των συναντήσεων των διαπραγματευτών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, ότι στο τραπέζι βρίσκεται πλέον και η καταγραφή των συγκλίσεων. Η ελληνοκυπριακή πλευρά θεωρεί ότι η συστηματική αποτύπωση όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί ή συγκλίνουν, μπορεί να αποτελέσει σημείο εκκίνησης για την επανέναρξη των συνομιλιών.
Παράλληλα, η συζήτηση για τα ΜΟΕ δεν έχει εγκαταλειφθεί. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα το βάρος μετατοπίστηκε περισσότερο στη μεθοδολογία και στην ουσία της διαδικασίας. Αυτό έχει σημασία, διότι η πραγματική δυσκολία δεν βρίσκεται μόνο στο εάν θα συμφωνηθεί ένα ή περισσότερα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, αλλά στο εάν οι δύο πλευρές, μπορούν να συμφωνήσουν πώς θα επιστρέψουν σε μια ουσιαστική διαπραγμάτευση.
Στις 17 Σεπτεμβρίου, στην τελευταία συνάντηση πριν από τη Νέα Υόρκη, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης προσήλθε με 19 συγκεκριμένα σημεία, τα οποία, σύμφωνα με την κυπριακή πλευρά, αφορούν και τους τρεις αυτούς άξονες. Η συνάντηση, χαρακτηρίστηκε από την ελληνοκυπριακή πλευρά ως σημαντική, ενώ μετά το πέρας της, αναφέρθηκε ότι αναμένεται η απάντηση του Τουρκοκύπριου ηγέτη στις νέες ιδέες.
Εδώ βρίσκεται και το πρώτο μεγάλο πολιτικό τεστ της Νέας Υόρκης: εάν οι προτάσεις αυτές, μπορούν να μετατραπούν από μονομερή κατάθεση σε κοινό έδαφος.
Ο Έρχιουρμαν και η άλλη ανάγνωση
Ο Τουφάν Έρχιουρμαν από την πλευρά του, δεν εμφανίζεται να θεωρεί ότι έχει διαμορφωθεί ακόμη το απαιτούμενο πλαίσιο για το επόμενο μεγάλο βήμα.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά διατηρεί διαφορετικές προσεγγίσεις, ως προς τη μεθοδολογία και το περιεχόμενο της διαδικασίας και θέτει προϋποθέσεις για την απευθείας διαπραγμάτευση.
Αυτό είναι ίσως, το σημαντικότερο στοιχείο που πρέπει να κρατήσει κανείς ενόψει Νέας Υόρκης: οι δύο πλευρές έχουν πλέον έναν σταθερό δίαυλο επικοινωνίας, αλλά δεν έχουν ακόμη κοινή αντίληψη, για το πώς θα μετατραπεί αυτός ο διάλογος σε πλήρη διαπραγμάτευση.
Το μήνυμα Γκουτέρες
Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών έκοψε ουσιαστικά τη συζήτηση, για μια συνάντηση κορυφής μέσα στην εβδομάδα της Γενικής Συνέλευσης.
Στις 16 Σεπτεμβρίου έγινε γνωστό ότι ο Γκουτέρες δεν αναμένει να πραγματοποιηθεί συνάντηση σε σχήμα «3+1» ή «5+1» στη Νέα Υόρκη, επισημαίνοντας ότι υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά, που πρέπει να γίνει. Το μήνυμα είναι σαφές: ο ΟΗΕ δεν θεωρεί ακόμη ότι έχει ολοκληρωθεί η απαραίτητη προετοιμασία για ένα νέο πολυμερές τραπέζι.
Η τοποθέτηση αυτή, έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Δεν σημαίνει ότι ο Γκουτέρες εγκαταλείπει το Κυπριακό ούτε ότι αποκλείει μια μελλοντική διευρυμένη συνάντηση. Σημαίνει όμως, ότι ο ΟΗΕ ζητά από τις δύο πλευρές να κάνουν περισσότερη δουλειά πριν από την επόμενη κορυφαία διαδικαστική κίνηση.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, πάντως, δεν θεωρεί την απόφαση αυτή, ως αρνητικό μήνυμα, προς τη δική του πλευρά. Αντίθετα, έχει δηλώσει ότι εάν ο ΓΓ κρίνει πως πρέπει να γίνει μια διευρυμένη συνάντηση, η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι έτοιμη να συμμετάσχει, ακόμη και αν αυτό σημαίνει παραμονή στη Νέα Υόρκη για περισσότερες ημέρες, ή μεταγενέστερη συνάντηση σε άλλη ημερομηνία ή τοποθεσία.
Έτσι, η ουσία μεταφέρεται πλέον από το «εάν θα γίνει συνάντηση» στο «τι πρέπει να γίνει μέχρι να μπορεί να γίνει».
Η δύσκολη εξίσωση των συγκλίσεων
Η Λευκωσία θέλει να αξιοποιήσει το υφιστάμενο διαπραγματευτικό κεφάλαιο και να επιστρέψει, όπως έχει δηλώσει ο Πρόεδρος, στο τραπέζι από το σημείο όπου διακόπηκαν οι συνομιλίες στο Crans-Montana.
Αυτό, δεν σημαίνει ότι υπάρχει ήδη συμφωνία με την τουρκοκυπριακή πλευρά, πάνω σε αυτή τη βάση. Σημαίνει ότι, η ελληνοκυπριακή πλευρά θεωρεί πως οι προηγούμενες συγκλίσεις, αποτελούν διαθέσιμο πολιτικό κεφάλαιο που δεν πρέπει να χαθεί.
Η διαφορετική προσέγγιση των δύο πλευρών, είναι ακριβώς αυτό, που θα κληθούν να διαχειριστούν Γκουτέρες και Ολγκίν.
Και εδώ βρίσκεται ο ρόλος της Νέας Υόρκης: Να διαπιστώσει, εάν υπάρχει αρκετό κοινό έδαφος για να συνεχιστεί η προσπάθεια.
Το πρόγραμμα του Χριστοδουλίδη στη Νέα Υόρκη
Το πρόγραμμα του Προέδρου της Δημοκρατίας είναι ιδιαίτερα πυκνό και συνδυάζει το Κυπριακό, με ευρύτερες διεθνείς, ενεργειακές και περιφερειακές επαφές.
Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου: ο Πρόεδρος αρχίζει τις επαφές του με συνάντηση με επικεφαλής ομογενειακών οργανώσεων, με επίκεντρο τις εξελίξεις στο Κυπριακό.
Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου: θα συναντήσει τον Βασιλιά της Ιορδανίας Αμπντάλα Β΄ και θα συμμετάσχει σε σύνοδο που συνδιοργανώνουν ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και ο Πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ, με αντικείμενο την πολυμέρεια, το διεθνές δίκαιο, την ειρήνη και την ευημερία.
Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου: θα παραστεί στην έναρξη της Ολομέλειας της Γενικής Συνέλευσης. Αργότερα θα συναντήσει τον Javier la Rosa της Chevron και, στις 6 το απόγευμα, την προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν.
Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου: θα προσφωνήσει την 81η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Θα συμμετάσχει επίσης στη Σύνοδο Υψηλού Επιπέδου για την κλιματική αλλαγή και θα έχει συνάντηση με τον αντιπρόεδρο της ExxonMobil John Ardill.
Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου: θα συμμετάσχει σε πρόγευμα εργασίας με θέμα τη συνεργασία ΕΕ–Κόλπου για την περιφερειακή ασφάλεια και ευημερία. Στις 10.55 το πρωί θα πραγματοποιηθεί η καθορισμένη συνάντηση με τον Αντόνιο Γκουτέρες. Ακολούθως θα παραθέσει γεύμα στους Μόνιμους Αντιπροσώπους των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου: θα συναντήσει τον Αντιπρόεδρο της Κίνας Χαν Ζενγκ και εκπροσώπους του American Jewish Committee. Πριν από την αναχώρησή του θα παραστεί σε δείπνο που διοργανώνουν προς τιμήν του, οι κυπριακές ομογενειακές οργανώσεις.
Η επιστροφή του Προέδρου στην Κύπρο είναι προγραμματισμένη για το βράδυ της 26ης Σεπτεμβρίου.
Η Νέα Υόρκη ως τεστ, όχι ως λύση
Η εικόνα που διαμορφώνεται, είναι συνεπώς πιο σύνθετη από μια απλή αναμονή για μια νέα διάσκεψη.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης πηγαίνει στη Νέα Υόρκη, έχοντας στις αποσκευές του ένα συγκεκριμένο πακέτο 19 προτάσεων και την πολιτική θέση ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά, είναι έτοιμη να προχωρήσει. Ο Ερχιουρμάν, μεταφέρει στον Γκουτέρες τη δική του αντίληψη, για τις προϋποθέσεις της διαδικασίας. Και ο Γενικός Γραμματέας, πριν ακόμη συναντήσει τους δύο ηγέτες, έχει καταστήσει σαφές, ότι θεωρεί πως απαιτείται περισσότερη δουλειά.
Άρα, η Νέα Υόρκη δεν είναι η εβδομάδα της πολυαναμενόμενης τριμερούς. Είναι η εβδομάδα, κατά την οποία θα φανεί εάν οι επαφές των τελευταίων μηνών, έχουν δημιουργήσει αρκετό κοινό έδαφος, για να δικαιολογηθεί το επόμενο βήμα.
Το Κυπριακό βρίσκεται και πάλι μπροστά στον ίδιο δύσκολο γρίφο: υπάρχει διάλογος, υπάρχουν σημεία σύγκλισης, υπάρχουν προτάσεις και υπάρχει ενεργός ρόλος των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό, που ακόμη δεν έχει αποδειχθεί, είναι εάν όλα αυτά μπορούν να μετατραπούν σε κοινή πολιτική βάση, για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
