Η απάντηση, όπως εξηγούν οι ειδικοί στο BBC, δεν είναι μία. Από τα γονίδια και τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει την καφεΐνη μέχρι το κάπνισμα, ορισμένα φάρμακα και τη συνήθεια της καθημερινής κατανάλωσης καφέ, αρκετοί παράγοντες φαίνεται ότι καθορίζουν πόσο έντονα και για πόσο χρόνο θα αισθανθούμε την επίδρασή της.
Τι κάνει πραγματικά η καφεΐνη
Η καφεΐνη είναι η πιο διαδεδομένη ψυχοδραστική ουσία στον κόσμο. Περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια φλιτζάνια καφέ καταναλώνονται καθημερινά, χωρίς σε αυτά να υπολογίζονται κάποια αναψυκτικά, τα ενεργειακά ποτά και άλλα προϊόντα που επίσης περιέχουν καφεΐνη, όπως ορισμένες σοκολάτες, τσίχλες και αθλητικά συμπληρώματα.
Τα 7 χαρακτηριστικά των ανθρώπων που πίνουν σκέτο καφέ
Η καφεΐνη μπορεί να αυξήσει την εγρήγορση, να βοηθήσει στη συγκέντρωση και να περιορίσει προσωρινά το αίσθημα κόπωσης. Σε μεγαλύτερες ποσότητες, ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο, νευρικότητα, ταχυκαρδία και διαταραχές του ύπνου.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η καφεΐνη δεν προσφέρει στον οργανισμό επιπλέον ενέργεια. Στην πραγματικότητα, «καμουφλάρει» προσωρινά την κόπωση. Αυτό συμβαίνει επειδή μπλοκάρει τη δράση της αδενοσίνης, μίας ουσίας που συσσωρεύεται σταδιακά στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια της ημέρας και συμβάλλει στο αίσθημα της υπνηλίας.
Γιατί ο ίδιος καφές δεν έχει την ίδια επίδραση σε όλους
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι ο χρόνος που παραμένει η καφεΐνη στον οργανισμό. Αφού πιούμε καφέ, η καφεΐνη απορροφάται στην κυκλοφορία του αίματος και φτάνει γρήγορα στον εγκέφαλο. Παράλληλα, αρχίζει η διάσπασή της από ένα ένζυμο στο ήπαρ και στη συνέχεια η αποβολή της από τον οργανισμό μέσω των ούρων.
Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει από έξι έως και 20 ώρες, ανάλογα με τον άνθρωπο, σύμφωνα με τη Δρ Marilyn Cornelis, αναπληρώτρια καθηγήτρια Διατροφής στο Northwestern University του Σικάγου. Όπως εξηγεί, κάποιος μπορεί να πιει τον πρώτο καφέ του και να μην αισθανθεί σχεδόν καμία επίδραση. Δύο ή τρεις ώρες αργότερα, όμως, η καφεΐνη εξακολουθεί να κυκλοφορεί στον οργανισμό. Αν τότε προστεθεί και δεύτερο φλιτζάνι, η συνολική ποσότητα μπορεί να γίνει αρκετή ώστε να εμφανιστεί, για παράδειγμα, ένα αίσθημα άγχους ή υπερδιέγερσης.
Ένα γονίδιο μπορεί να κάνει τη διαφορά
Η ταχύτητα με την οποία το ήπαρ επεξεργάζεται την καφεΐνη συνδέεται, μεταξύ άλλων, με ένα γονίδιο που ονομάζεται CYP1A2. Σύμφωνα με μελέτη που επικαλείται το BBC, φαίνεται ότι μπορεί να υπάρχουν και πληθυσμιακές διαφορές στον μεταβολισμό της καφεΐνης. Τα αποτελέσματά της έδειξαν ότι, κατά μέσο όρο, Ευρωπαίοι και Νοτιοαμερικανοί τείνουν να διασπούν την καφεΐνη ταχύτερα. Ωστόσο, τα γονίδια αποτελούν μόνο ένα μέρος της εξήγησης.
Κάπνισμα, φάρμακα και εγκυμοσύνη
Σημαντικό ρόλο φαίνεται ότι παίζουν και οι καθημερινές συνήθειες. Το κάπνισμα, σε αντίθεση, πιθανότατα, με το άτμισμα, φαίνεται να διεγείρει τη λειτουργία του ήπατος που είναι υπεύθυνη για τη διάσπαση της καφεΐνης, επιταχύνοντας τη διαδικασία έως και κατά 65%.
Αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, ενδέχεται να εξηγεί εν μέρει γιατί οι καπνιστές συχνά καταναλώνουν περισσότερο καφέ, αλλά και γιατί ένας άνθρωπος που κόβει το κάπνισμα μπορεί ξαφνικά να διαπιστώσει ότι η συνηθισμένη ποσότητα καφέ τον επηρεάζει πολύ περισσότερο.
Αντίθετα, ορισμένα αντιβιοτικά, τα αντισυλληπτικά χάπια και άλλα συνταγογραφούμενα φάρμακα μπορούν να επιβραδύνουν τον μεταβολισμό της καφεΐνης, παρατείνοντας την παρουσία και τη δράση της στον οργανισμό.
Ανάλογη επιβράδυνση παρατηρείται και στην εγκυμοσύνη, καθώς οι ορμονικές αλλαγές καταστέλλουν τη δραστηριότητα του ηπατικού ενζύμου που μεταβολίζει την καφεΐνη.
Yπάρχει η συνήθεια
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η ανοχή. Οι άνθρωποι που πίνουν συστηματικά καφέ μπορεί σταδιακά να γίνονται λιγότερο ευαίσθητοι στην καφεΐνη, καθώς ο οργανισμός προσαρμόζεται στη συχνή παρουσία της.
Εάν, όμως, κάποιος σταματήσει να πίνει καφέ για μερικές εβδομάδες, αυτές οι προσαρμογές στον εγκέφαλο αρχίζουν να υποχωρούν. Έτσι, το πρώτο φλιτζάνι μετά από ένα διάστημα αποχής μπορεί να προκαλέσει πολύ εντονότερη διέγερση ή νευρικότητα από αυτή που θυμόταν.
Πόσες ώρες πριν από τον ύπνο πρέπει να σταματάμε τον καφέ;
Οι ειδικοί στον ύπνο συχνά συστήνουν την αποφυγή της καφεΐνης για τουλάχιστον έξι ώρες πριν από την κατάκλιση. Η Δρ Lindsay Browning, ψυχολόγος και ειδικός στον ύπνο, επισημαίνει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν πως η καφεΐνη δεν επηρεάζει μόνο το πόσο εύκολα αποκοιμόμαστε, αλλά ενδέχεται να επηρεάζει και την ποιότητα του ύπνου.
Για έναν άνθρωπο που συνηθίζει να κοιμάται περίπου στις 10 το βράδυ, η ίδια αναφέρει ότι θα μπορούσε να συστήσει την αποφυγή καφεΐνης μετά τις 2 το μεσημέρι. Τονίζει, ωστόσο, ότι ένας ενιαίος και απόλυτος κανόνας δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμος, ακριβώς επειδή υπάρχουν σημαντικές διαφορές από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Πόση καφεΐνη είναι πολλή;
Για τις εγκύους, το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) συστήνει η ημερήσια πρόσληψη καφεΐνης να μην ξεπερνά τα 200 mg, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε δύο κούπες καφέ φίλτρου, καθώς μελέτες έχουν συσχετίσει την υψηλότερη κατανάλωση με χαμηλό βάρος γέννησης και άλλες επιπλοκές. Για τους υπόλοιπους ενήλικες, το βασικό μήνυμα είναι η μέτρια κατανάλωση, δεδομένου ότι η ευαισθησία στην καφεΐνη παρουσιάζει μεγάλες ατομικές διαφορές.
Ο Peter Rogers, ομότιμος καθηγητής Διατροφής στο Πανεπιστήμιο του Bristol, χαρακτηρίζει την καφεΐνη σχετικά ασφαλή. Όπως εξηγεί, όταν κάποιος καταναλώσει υπερβολικά μεγάλη ποσότητα, συνήθως αρχίζει να αισθάνεται νευρικότητα και δυσφορία, αντιλαμβανόμενος ότι δεν υπάρχει λόγος να συνεχίσει.
Οι υπερβολικές δόσεις καφεΐνης είναι πολύ σπάνιες, ενώ, σύμφωνα με το BBC, οι σοβαρές δηλητηριάσεις αφορούν σχεδόν πάντα συμπυκνωμένα προϊόντα καφεΐνης, μέσω των οποίων μπορούν να καταναλωθούν αρκετά γραμμάρια μέσα σε λίγα λεπτά.
Πρέπει να φοβόμαστε τον καθημερινό καφέ;
Για τους λάτρεις του καφέ, τα δεδομένα που έχουν συγκεντρωθεί μέχρι σήμερα είναι μάλλον καθησυχαστικά. Μελέτες δεκαετιών έχουν παρατηρήσει ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ συσχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο για αρκετές σοβαρές παθήσεις και, σε ορισμένες έρευνες, με ελαφρώς μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής σε σύγκριση με όσους δεν πίνουν καφέ.
Οι ερευνητές, ωστόσο, δεν μπορούν από αυτού του είδους τις παρατηρητικές συσχετίσεις να αποδείξουν ότι ο ίδιος ο καφές είναι η αιτία αυτών των καλύτερων εκβάσεων.
Όσο για το γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να πιει εσπρέσο το βράδυ και να κοιμηθεί λίγο αργότερα, ενώ ένας άλλος αποφεύγει τον καφέ από το μεσημέρι για να εξασφαλίσει έναν ήρεμο ύπνο, η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται σε ένα σύνθετο μείγμα γονιδίων, μεταβολισμού, συνηθειών και ανοχής στην καφεΐνη.
Πηγή: ygeiamou.gr
