Μια άδεια καρέκλα, σε μια αίθουσα, όπου υποτίθεται ότι οι διαφορές κρατών και κυβερνήσεων αντιμετωπίζονται με τον διάλογο, τη διπλωματία και την πολιτική αντιπαράθεση.
Και η εικόνα αυτή, αποκτούσε ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία, επειδή ερχόταν αμέσως μετά την ομιλία του Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος είχε αναφερθεί στο διεθνές δίκαιο, στην κυριαρχία, στην εδαφική ακεραιότητα και στην ανάγκη μεταρρύθμισης του διεθνούς συστήματος. Ο Τούρκος Πρόεδρος, επέκρινε μάλιστα, τη σημερινή λειτουργία των Ηνωμένων Εθνών και ζήτησε ένα αποτελεσματικότερο πολυμερές σύστημα.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, επέλεξε να απαντήσει ακριβώς πάνω σε αυτή τη ρητορική.
Το μήνυμά του ήταν σαφές: το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να είναι à la carte. Δεν μπορεί να αποτελεί αρχή όταν εξυπηρετεί μια χώρα και να παρακάμπτεται, όταν συγκρούεται με τις επιδιώξεις της.
Η παρέμβαση του Νίκου Χριστοδουλίδη στη Γενική Συνέλευση, δεν περιορίστηκε, επομένως, σε ακόμη μία καταγραφή των θέσεων της Λευκωσίας, για το Κυπριακό. Επιχείρησε να μετατρέψει το Κυπριακό, σε ένα ευρύτερο ερώτημα, για την αξιοπιστία του ίδιου του διεθνούς συστήματος.
«Εάν επικαλείστε τον Χάρτη, πρέπει να τον εφαρμόζετε»
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, επέλεξε να απαντήσει στον Τούρκο Πρόεδρο, χρησιμοποιώντας τη δική του γλώσσα: τη γλώσσα του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της διεθνούς νομιμότητας.
Η πολιτική ουσία της παρέμβασης, ήταν ότι οι αρχές του διεθνούς δικαίου δεν κρίνονται από το πόσο συχνά επαναλαμβάνονται σε διεθνή βήματα, αλλά από το αν εφαρμόζονται στην πράξη.
Και εδώ βρίσκεται η βασική αντίθεση που επιχείρησε να αναδείξει η Λευκωσία. Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα ζητά μεταρρύθμιση και αποτελεσματικότερο διεθνές σύστημα. Από την άλλη, στο Κυπριακό, επιμένει σε μια διαφορετική πολιτική βάση από εκείνη που έχουν διαμορφώσει τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η ίδια η τουρκική θέση, παραμένει ότι οποιαδήποτε λύση πρέπει να αναγνωρίζει την «κυριαρχική ισότητα» και το «ίσο διεθνές καθεστώς» των Τουρκοκυπρίων, θέση που ο Ταγίπ Ερντογάν, επανέλαβε και στη Νέα Υόρκη.
Η Λευκωσία, αντίθετα, επιμένει ότι η βάση της λύσης παραμένει το συμφωνημένο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.
Η ΔΔΟ ως πολιτικό και όχι απλώς διαπραγματευτικό πλαίσιο
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, επανέφερε με σαφήνεια τη ΔΔΟ, με πολιτική ισότητα, ως τη βάση της επιδιωκόμενης λύσης.
Η Λευκωσία, επιχειρεί να παρουσιάσει τη ΔΔΟ ως το πλαίσιο που συνδέεται με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και συνεπώς, ως το σημείο αναφοράς της διαδικασίας των Ηνωμένων Εθνών.
Αυτό είναι και το πολιτικό διακύβευμα. Η συζήτηση, δεν αφορά μόνο το αν η μία, ή η άλλη πλευρά, επιθυμεί ομοσπονδία ή δύο κράτη. Αφορά, το πλαίσιο, το οποίο, θεωρείται διεθνώς, ως βάση της διαπραγμάτευσης.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επανέφερε ταυτόχρονα το 2017, ως σημείο, από το οποίο μπορεί να επαναρχίσει η ουσιαστική διαπραγμάτευση. Υπάρχει προηγούμενο διαπραγματευτικό έργο. Υπάρχουν συγκλίσεις, υπάρχει η διαδικασία που οδήγησε στη Διάσκεψη για την Κύπρο στο Κραν Μοντανά. Και υπάρχει, το πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, μέσα στο οποίο πραγματοποιήθηκαν οι προηγούμενες διαπραγματεύσεις.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αξιοποιήσει η Λευκωσία: όχι μια νέα διαπραγματευτική αρχή, αλλά επιστροφή στην ήδη διαμορφωμένη διαδικασία.
Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς ο ΟΗΕ εξακολουθεί να επιδιώκει τη δημιουργία των προϋποθέσεων, για επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών. Η πρόσφατη διαδικασία μεταξύ Χριστοδουλίδη και Τουφάν Ερχιουρμάν, πραγματοποιείται υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, με αντικείμενο τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία των διαπραγματεύσεων. Το γεγονός αυτό, προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην αναφορά του Προέδρου στο 2017.
Η άδεια καρέκλα και το πολιτικό μήνυμα
Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, η εικόνα της άδειας θέσης της τουρκικής αντιπροσωπείας αποκτά τη δική της συμβολική δύναμη. Δεν είναι απλώς μια εικόνα, από την αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης. Είναι μια εικόνα, που επιτρέπει να τεθεί ένα πολιτικό ερώτημα:
Τι σημαίνει διάλογος. όταν η άλλη πλευρά επιλέγει να μην ακούσει; Και ακόμη περισσότερο: Πόσο συνεπής είναι η επίκληση του πολυμερούς συστήματος, του διεθνούς δικαίου και της ανάγκης για μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών, όταν η πολιτική διαφωνία, οδηγεί στην αποχώρηση από την αίθουσα την ώρα που μιλά ο ηγέτης της Κυπριακής Δημοκρατίας;
Η εικόνα, ασφαλώς, δεν αποτελεί από μόνη της διπλωματικό επιχείρημα. Αποτελεί όμως ένα ισχυρό πολιτικό στιγμιότυπο.
Στη διπλωματία, τα στιγμιότυπα πολλές φορές έχουν τη δική τους γλώσσα.
Το μήνυμα προς τον ΟΗΕ
Η παρέμβαση του Προέδρου Χριστοδουλίδη, είχε όμως και έναν δεύτερο αποδέκτη: τα ίδια τα Ηνωμένα Έθνη. Η Λευκωσία, δεν ζητά από τον διεθνή Οργανισμό, να δημιουργήσει μια καινούργια βάση λύσης. Ζητά, να ενεργοποιηθεί περισσότερο πάνω στη βάση που ήδη έχει καθορίσει.
Ο ΟΗΕ, έχει ρόλο, αλλά ο ρόλος αυτός, δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση του αδιεξόδου. Η κυπριακή πλευρά, θέλει ο Οργανισμός, να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επιστροφή στις ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Ο Γενικός Γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες, έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι μια νέα διευρυμένη συνάντηση θα πρέπει να προετοιμαστεί κατάλληλα, ώστε να υπάρχουν πραγματικές προοπτικές αποτελέσματος. Τα Ηνωμένα Έθνη συνεχίζουν, παράλληλα, να στηρίζουν τη διαδικασία επαφών μεταξύ των δύο πλευρών.
Το μήνυμα προς τους Τουρκοκύπριους
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, επιχείρησε παράλληλα, να απευθυνθεί πέρα από την Άγκυρα.
Το μήνυμα προς τους Τουρκοκύπριους, ήταν ότι η επανένωση, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως νίκη της μιας κοινότητας, έναντι της άλλης.
Η πολιτική λογική που προβάλλει η Λευκωσία, είναι διαφορετική: μια επανενωμένη Κύπρος, στην οποία Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Μαρωνίτες, Αρμένιοι και Λατίνοι θα μπορούν να ζήσουν σε συνθήκες ειρήνης, ασφάλειας και ευημερίας.
Η προσέγγιση αυτή, εντάσσεται και στη μέχρι σήμερα προσπάθεια των Ηνωμένων Εθνών, να διατηρηθεί ζωντανή η διαδικασία επαφών και να δημιουργηθούν συνθήκες για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Από την αντιπαράθεση στην επόμενη ημέρα
Η ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας στη Νέα Υόρκη, είχε τρία επίπεδα:
-Το πρώτο, ήταν η απάντηση στην Άγκυρα: διεθνές δίκαιο και Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών, δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά.
-Το δεύτερο, ήταν το μήνυμα προς τον ΟΗΕ: η διαδικασία του Κυπριακού, έχει ήδη συμφωνημένο πλαίσιο και προηγούμενο διαπραγματευτικό έργο, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί.
-To τρίτο, ήταν το μήνυμα προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα: η επιδίωξη της Λευκωσίας παρουσιάζεται ως επανένωση και κοινό μέλλον, όχι ως επικράτηση της μιας πλευράς πάνω στην άλλη.
