Η Άγκυρα, γνωρίζει καλά τη δύναμη των συμβολισμών. Μια πρόσκληση, μια επίσημη παρουσία, μια κοινή φωτογραφία, στο περιθώριο μιας διεθνούς συνόδου, μπορούν να αξιοποιηθούν επικοινωνιακά, για να καλλιεργηθεί η εικόνα «δύο ισότιμων κρατικών οντοτήτων», στην Κύπρο. Αυτός, είναι ο πολιτικός κίνδυνος που συνοδεύει την πρόσκληση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προς τον Τουφάν Ερχιουρμάν για την COP31 στην Αττάλεια: να επιχειρήσει η Τουρκία, να μετατρέψει μια συμμετοχή σε διεθνές γεγονός, σε εργαλείο προώθησης της διχοτομικής της γραμμής.
Η παρουσία του Ερχιουρμάν, από μόνη της, δεν συνιστά αναγνώριση του ψευδοκράτους. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι πώς θα πλαισιώσει πολιτικά η Άγκυρα αυτή την παρουσία και ποια μηνύματα, θα επιχειρήσει να εκπέμψει. Η διαφορά είναι ουσιώδης: άλλο η συμμετοχή σε μια διεθνή σύνοδο και άλλο η αξιοποίησή της, για να εμφανιστεί η τουρκοκυπριακή ηγεσία, ως εκπρόσωπος χωριστού, κυρίαρχου κράτους.
Η πρόσκληση προς τον Νίκο Χριστοδουλίδη, μετά τις ευρωπαϊκές παρεμβάσεις, προσθέτει μια ακόμη διάσταση. Η συμμετοχή και των δύο ηγετών, θα μπορούσε να προβληθεί ως ευκαιρία διαλόγου. Θα μπορούσε, όμως, να μετατραπεί και σε επικοινωνιακό σκηνικό, που θα εξυπηρετεί την Άγκυρα, εάν η παρουσία τους, παρουσιαστεί ως έμμεση εξίσωση δύο διαφορετικών πολιτικών και νομικών πραγματικοτήτων. Γι’ αυτό, η Λευκωσία δεν αρκεί να είναι παρούσα· χρειάζεται σαφή πολιτική γραμμή, ώστε να μην επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί η παρουσία της, για την εξυπηρέτηση μιας αφήγησης δύο κρατών.
Την ίδια ώρα, το Κυπριακό δεν μπορεί να παραμένει όμηρος των συμβολισμών. Ο διαπραγματευτής της ελληνοκυπριακής πλευράς, Μενέλαος Μενελάου, έχει υπογραμμίσει ότι οι συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί, επαναβεβαιώνουν το ομοσπονδιακό πλαίσιο λύσης. Όπως ανέφερε: «Δεν υπάρχει ακόμα αυτό που είναι αναγκαίο, δηλαδή να είναι και η Τουρκία ευθυγραμμισμένη και να έχει αναπροσαρμόσει την πολιτική της, για να γίνει το επόμενο βήμα, γιατί οι συγκλίσεις τι είναι; Οι συγκλίσεις είναι επαναβεβαίωση του ομοσπονδιακού πλαισίου λύσης».
Η επισήμανση αυτή, αγγίζει τον πυρήνα του αδιεξόδου: το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη συναντήσεων, ή ευκαιριών για φωτογραφίες, αλλά η απουσία πολιτικής βούλησης εκ μέρους της κατοχικής δύναμης, για επιστροφή σε μια συμφωνημένη βάση λύσης. Χωρίς σαφή προσήλωση στην ομοσπονδία και χωρίς αλλαγή της τουρκικής στάσης, κάθε νέα διπλωματική πρωτοβουλία, κινδυνεύει να μείνει ένα ακόμη επεισόδιο διαχείρισης του αδιεξόδου.
Ακόμη και η δικοινοτική εκδήλωση ειρήνης στην Πύλα, στις 17 Οκτωβρίου, στην οποία αναμένεται να παραστούν οι δύο ηγέτες, αποκτά τη σημασία της, μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Η κοινή παρουσία, μπορεί να στείλει ένα θετικό μήνυμα συνύπαρξης και να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Δεν συνιστά όμως, πρόοδο επί της ουσίας του Κυπριακού. Η συμβολική συνάντηση Χριστοδουλίδη-Ερχιουρμάν, δεν απαντά στα ζητήματα της ασφάλειας, των εγγυήσεων, της διακυβέρνησης, του εδαφικού και της πολιτικής ισότητας. Ούτε μπορεί να υποκαταστήσει τις δύσκολες αποφάσεις, που απαιτεί μια συνολική συμφωνία.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, είναι ότι ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος. Με τη θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες να πλησιάζει προς το τέλος της το 2026, το περιθώριο για μια άτυπη διάσκεψη 5+1 στενεύει. Αν η διαδικασία, δεν αποκτήσει σύντομα ουσιαστικό περιεχόμενο, υπάρχει κίνδυνος να χαθεί ακόμη μία ευκαιρία επανεκκίνησης, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο, για την παγίωση της διχοτόμησης.
Οι προτάσεις για κινήσεις οικοδόμησης εμπιστοσύνης, όπως η αξιοποίηση της περίκλειστης Αμμοχώστου, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και η επαναλειτουργία του λιμανιού της πόλης, υπό ευρωπαϊκή εποπτεία, μπορούν να συμβάλουν μόνο εφόσον, ενταχθούν σε μια συνεκτική στρατηγική και δεν χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατο της πολιτικής λύσης.
Το διακύβευμα, επομένως, είναι ξεκάθαρο: ο Ερντογάν επιχειρεί να αξιοποιήσει τη διπλωματία των συμβολισμών, για να ενισχύσει τη θέση της Άγκυρας και να κανονικοποιήσει τη λογική των δύο κρατών. Η απάντηση, δεν μπορεί να είναι απλώς περισσότερες συναντήσεις και καλές φωτογραφίες. Χρειάζεται πολιτική εγρήγορση, συγκεκριμένα βήματα και σαφής επιμονή στο συμφωνημένο πλαίσιο. Διαφορετικά, όταν κλείσει το παράθυρο για την 5+1, δεν θα έχει χαθεί απλώς μια ημερομηνία στο διπλωματικό ημερολόγιο· θα έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος, ενώ η διχοτόμηση θα εδραιώνεται στην πράξη.
