Η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, επιχειρεί να εξασφαλίσει συγκεκριμένα αποτελέσματα πριν από την τριμερή συνάντηση της Δευτέρας, 9 Νοεμβρίου, ανάμεσα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν.
Στο τραπέζι βρίσκεται ένα πακέτο Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), το οποίο περιλαμβάνει τέσσερα νέα σημεία διέλευσης και αποναρκοθέτηση.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις απαντήσεις των δύο πλευρών, αλλά κυρίως στη στάση που θα τηρήσει η τουρκοκυπριακή ηγεσία μετά τις επαφές της με την Άγκυρα.
Η Λευκωσία εμφανίζεται έτοιμη να πει «ναι»
Έντονη είναι η πληροφόρηση ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά αντιμετωπίζει θετικά το πακέτο που βρίσκεται στο τραπέζι και εμφανίζεται έτοιμη να το αποδεχθεί, με στόχο να ξεπεραστεί το αδιέξοδο στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Επίσημη ανακοίνωση οριστικής αποδοχής του συνόλου του πακέτου δεν έχει, πάντως, δημοσιοποιηθεί.
Η στάση αυτή συνδέεται με την προσπάθεια να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για ένα πρώτο απτό αποτέλεσμα, το οποίο θα μπορεί να αξιοποιηθεί διπλωματικά στη συνέχεια.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδονται, οι δύο πλευρές έχουν προσεγγίσει σε σημαντικό βαθμό τις θέσεις τους ως προς τα νέα σημεία διέλευσης.
Το βασικό αγκάθι φαίνεται να εντοπίζεται στην αποναρκοθέτηση, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες για την έκταση των περιοχών που θα καλύψει.
Το κατά πόσο αυτές οι διαφορές μπορούν να γεφυρωθούν αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα των επόμενων ωρών.
Ποια είναι τα τέσσερα νέα οδοφράγματα
Το πακέτο που βρίσκεται υπό συζήτηση περιλαμβάνει τέσσερις προτεινόμενες διελεύσεις:
-
Μια Μηλιά
-
Αθηένου – Πυρόι – Αγλαντζιά
-
Λουρουτζίνα – Λύμπια
-
Κάμπος – Καραβοστάσι, ως εναλλακτική διαδρομή έναντι των Κοκκίνων.
Πρόκειται για διαδρομές που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη μετακίνηση των πολιτών και τη σύνδεση περιοχών του νησιού.
Για κατοίκους των επηρεαζόμενων περιοχών, το ενδεχόμενο νέων διελεύσεων δεν αποτελεί μόνο πολιτικό ζήτημα, αλλά και θέμα καθημερινότητας.
Μια ενδεχόμενη συμφωνία θα μπορούσε να δημιουργήσει προοπτικές για ευκολότερες μετακινήσεις και νέες δυνατότητες επικοινωνίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Ωστόσο, ακόμη και αν υπάρξει πολιτική συμφωνία, αυτό δεν σημαίνει ότι τα τέσσερα σημεία θα ανοίξουν αμέσως. Θα χρειαστούν οι αναγκαίες τεχνικές και πρακτικές διευθετήσεις.
Το εμπόδιο της αποναρκοθέτησης
Το δεύτερο σκέλος της πρότασης αφορά την αποναρκοθέτηση 70.000 τετραγωνικών μέτρων σε καθεμία από τις δύο πλευρές.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται το τουρκικό πρακτορείο ANKA, η ελληνοκυπριακή πλευρά εμφανίζεται θετική, ενώ η τουρκοκυπριακή επιδιώκει ευρύτερη αποναρκοθέτηση.
Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς καταδεικνύει ότι ακόμη και ένα μέτρο που συνδέεται με την ασφάλεια των πολιτών μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο σύνθετης διαπραγμάτευσης.
Εάν δεν υπάρξει σύγκλιση στο συγκεκριμένο ζήτημα, παραμένει αβέβαιο κατά πόσο θα μπορέσει να ολοκληρωθεί η συμφωνία για το συνολικό πακέτο.
Ο Φιντάν στα κατεχόμενα – Το βλέμμα στην Άγκυρα
Στην εξίσωση προστίθεται η προγραμματισμένη για την Παρασκευή, 6 Νοεμβρίου, επίσκεψη του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα.
Ο Φιντάν αναμένεται να συναντηθεί με τον Τουφάν Ερχιουρμάν και άλλους αξιωματούχους της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Η χρονική συγκυρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, αφού η επίσκεψη συμπίπτει με την προθεσμία που, σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, έχει θέσει η Ολγκίν για τις απαντήσεις στο πακέτο ΜΟΕ.
Η στάση της Άγκυρας θεωρείται σημαντικός παράγοντας για τις εξελίξεις, δεδομένου του ρόλου της Τουρκίας στο Κυπριακό.
Το κατά πόσο οι επαφές του Φιντάν θα συμβάλουν σε συμφωνία ή θα αναδείξουν περαιτέρω διαφορές παραμένει ανοιχτό.
Οι δηλώσεις Ερχιουρμάν που δημιουργούν ερωτήματα
Την ίδια στιγμή που βρίσκονται σε εξέλιξη οι διπλωματικές προσπάθειες, ο Τουφάν Ερχιουρμάν προχώρησε σε ιδιαίτερα αιχμηρές δηλώσεις για τη στρατιωτική συνεργασία της Κυπριακής Δημοκρατίας με το Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία.
Μιλώντας στη 17η Σύνοδο του Βοσπόρου, υποστήριξε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν μπορεί να επιτύχει στρατιωτική ισορροπία με την Τουρκία μέσω των συνεργασιών της με άλλες χώρες.
«Δεν μπορείτε να δημιουργήσετε ισορροπία στρατιωτικής ισχύος με την Τουρκία», ανέφερε χαρακτηριστικά, χρησιμοποιώντας παράλληλα την αναφορά στους «μεγάλους αδελφούς» για τις ισχυρές χώρες με τις οποίες συνεργάζεται η Κυπριακή Δημοκρατία.
Οι δηλώσεις αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον, καθώς διατυπώνονται λίγο πριν από μια σημαντική συνάντηση υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Από τη μία πλευρά, ο Ερχιουρμάν επαναλαμβάνει ότι επιδιώκει διάλογο και διπλωματία. Από την άλλη, ασκεί έντονη κριτική στις επιλογές της Κυπριακής Δημοκρατίας στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας.
Το κατά πόσο η συγκεκριμένη ρητορική αντανακλά και τις θέσεις που θα μεταφέρει η τουρκοκυπριακή πλευρά στο τραπέζι των συνομιλιών δεν μπορεί ακόμη να εκτιμηθεί με βεβαιότητα.
Σε κάθε περίπτωση, υπενθυμίζει ότι πέρα από τα πρακτικά Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης παραμένουν ουσιαστικές διαφωνίες σε θέματα ασφάλειας, πολιτικής ισότητας και συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού.
Η Δευτέρα 9 Νοεμβρίου και το επόμενο βήμα
Η τριμερής συνάντηση έχει πλέον ανακοινωθεί επίσημα από τα Ηνωμένα Έθνη.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουφάν Ερχιουρμάν θα συναντηθούν με τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν τη Δευτέρα, 9 Νοεμβρίου, στις 11 το πρωί, στην κατοικία του επικεφαλής της αποστολής του ΟΗΕ, εντός της προστατευόμενης περιοχής των Ηνωμένων Εθνών στη Λευκωσία.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει εκφράσει συγκρατημένη αισιοδοξία για θετικές εξελίξεις, αναφέροντας ότι ενδέχεται να υπάρξουν συγκεκριμένες ανακοινώσεις ήδη από το Σαββατοκύριακο.
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στα οδοφράγματα.
Περιλαμβάνει επίσης τη μεθοδολογία μιας ενδεχόμενης νέας διαπραγματευτικής διαδικασίας, την ουσία του Κυπριακού και τα βήματα που απαιτούνται για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη.
Εφόσον σημειωθεί πρόοδος, στο διπλωματικό παρασκήνιο εξετάζεται και το ενδεχόμενο επόμενης συνάντησης των δύο ηγετών με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, σε μορφή 2+1.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει προϋποθέσεις και για ευρύτερη συνάντηση 5+1, χωρίς ωστόσο να υπάρχει μέχρι στιγμής επίσημη απόφαση ή χρονοδιάγραμμα.
Συμφωνία στα ΜΟΕ σημαίνει και επανέναρξη συνομιλιών;
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό ερώτημα.
Μια συμφωνία για τέσσερα νέα οδοφράγματα και αποναρκοθέτηση θα αποτελούσε χειροπιαστό αποτέλεσμα των επαφών της Ολγκίν.
Δεν θα ισοδυναμούσε, όμως, αυτομάτως με συμφωνία για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Τα βασικά ζητήματα του Κυπριακού, περιλαμβανομένων της πολιτικής ισότητας, της ασφάλειας και των εγγυήσεων, εξακολουθούν να απαιτούν πολιτικές αποφάσεις πολύ μεγαλύτερου εύρους.
Η σημασία μιας ενδεχόμενης συμφωνίας στα ΜΟΕ βρίσκεται κυρίως στη δυνατότητα να αποκατασταθεί ένα ελάχιστο επίπεδο εμπιστοσύνης και να δημιουργηθεί θετικό κλίμα για τα επόμενα βήματα.
Αντίθετα, μια νέα αποτυχία επίτευξης συμφωνίας ακόμη και σε πρακτικά ζητήματα θα μπορούσε να καταδείξει πόσο δύσκολη παραμένει η προσπάθεια γεφύρωσης των διαφορών.
Οι επόμενες ώρες θα δείξουν την κατεύθυνση
Η Παρασκευή, 6 Νοεμβρίου, και η τριμερής της Δευτέρας αποτελούν δύο σημαντικούς σταθμούς στη νέα διπλωματική προσπάθεια.
Η Λευκωσία εμφανίζεται έτοιμη για θετική ανταπόκριση στο πακέτο, ενώ η απάντηση της τουρκοκυπριακής πλευράς αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, στον απόηχο και των επαφών με τον Χακάν Φιντάν.
Για την Ολγκίν, το ζητούμενο είναι να μετατραπούν οι διαδοχικές συναντήσεις σε συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Για τους δύο ηγέτες, το ερώτημα είναι κατά πόσο μπορούν να συμφωνήσουν σε πρακτικές κινήσεις που θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για πιο ουσιαστικό διάλογο.
Και για τους πολίτες της Κύπρου, το πραγματικό κριτήριο θα είναι εάν οι νέες διπλωματικές επαφές θα οδηγήσουν επιτέλους σε απτές αλλαγές ή θα προστεθούν στον μακρύ κατάλογο των προσπαθειών που δεν απέδωσαν το αναμενόμενο αποτέλεσμα.
