Και μια επιδεικτική απουσία, μπορεί να αποτελεί πολύ πιο ηχηρό μήνυμα, από μια δημόσια αντιπαράθεση. Η Αττάλεια ήταν ακριβώς μια τέτοια περίπτωση. Ο Ερντογάν δεν διοργάνωσε απλώς μια διεθνή διάσκεψη για το κλίμα. Επιχείρησε να αξιοποιήσει το διεθνές βήμα, για να στείλει τα δικά του πολιτικά μηνύματα για την Κύπρο.
Και το έκανε μεθοδικά.
Πρώτα ήρθε η επιχείρηση αποκλεισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, από τις προσκλήσεις. Έπειτα η αναγκαστική υποχώρηση της Άγκυρας, ύστερα από τις ευρωπαϊκές παρεμβάσεις, και τελικά η παρουσία του Νίκου Χριστοδουλίδη στην Αττάλεια. Μια παρουσία, που η Τουρκία δεν μπορούσε πλέον να αποτρέψει, επιχείρησε όμως να διαχειριστεί με τους δικούς της όρους.
Η Άγκυρα, υποχρεώθηκε να αποστείλει πρόσκληση, αλλά απέφυγε ακόμη και την πολιτική ευθύνη μιας προσωπικής υπογραφής του Τούρκου Προέδρου. Η πρόσκληση ήρθε μέσω των διοργανωτών. Μια διπλωματική διευθέτηση που επέτρεψε στην Τουρκία να διατηρήσει όσο μπορούσε τις αρχικές της επιδιώξεις, χωρίς να προκαλέσει μετωπική σύγκρουση με τις Βρυξέλλες.
Αυτό, όμως, ήταν μόνο η αρχή
Το σκηνικό στήθηκε στον χώρο της διάσκεψης. Ο Τουφάν Ερχιουρμάν στην πρώτη σειρά, δίπλα στον Ερντογάν. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, στη δεύτερη. Ο Τούρκος Πρόεδρος να υποδέχεται θερμά τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, αλλά να απουσιάζει όταν έφτασε ο Νίκος Χριστοδουλίδης, αφήνοντας τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, να τον υποδεχθεί μόνος.
Ο Ερντογάν, επιχείρησε να κατασκευάσει μια εικόνα. Να παρουσιάσει τον Έρχιουρμαν ως συνομιλητή με χαρακτηριστικά αρχηγού κράτους και να δημιουργήσει την εντύπωση μιας παράλληλης κρατικής εκπροσώπησης στην Κύπρο. Δεν χρειάζεται να ανακηρυχθεί κάποιο νέο καθεστώς, για να επιχειρηθεί η πολιτική του αναβάθμιση. Αρκεί να επαναλαμβάνονται οι συμβολισμοί, να δημιουργούνται εικόνες και να καλλιεργείται η εντύπωση, μιας δήθεν ισότιμης κρατικής παρουσίας.
Εδώ ακριβώς, βρίσκεται η ουσία της τουρκικής τακτικής. Η Άγκυρα γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν μπορεί να εξασφαλίσει διεθνή αναγνώριση του αποσχιστικού μορφώματος στα κατεχόμενα. Μπορεί, όμως, να επιχειρεί να διαμορφώσει τετελεσμένα στην επικοινωνία, στην πολιτική συμπεριφορά και στις διεθνείς επαφές. Να συνηθίσει τη διεθνή κοινότητα στην εικόνα δύο παράλληλων εκπροσωπήσεων, μέχρι αυτή να πάψει να προκαλεί ερωτήματα.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα: να θεωρήσουμε ότι όλα αυτά είναι απλώς πρωτοκολλικά παιχνίδια. Δεν είναι. Το πρωτόκολλο είναι συχνά η γλώσσα μέσω της οποίας ασκείται πολιτική.
Από την άλλη, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε τέτοια πρόκληση αποκλειστικά με διπλωματικές διαμαρτυρίες και δηλώσεις περί ασέβειας. Η διαπίστωση της τουρκικής συμπεριφοράς, είναι το εύκολο μέρος. Το δύσκολο, είναι η συγκρότηση μιας στρατηγικής που θα ακυρώνει στην πράξη τις προσπάθειες αναβάθμισης του ψευδοκράτους.
Και εδώ η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι τεράστια
Η παρέμβαση των ευρωπαϊκών θεσμών για την εξασφάλιση της παρουσίας του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, ήταν αναγκαία. Το ίδιο και η αντίδραση απέναντι στην προσπάθεια να αναγραφεί στη σήμανση της κυπριακής αποστολής ο όρος «Νότια Κύπρος». Πρόκειται για ζητήματα, που δεν είναι ούτε λεπτομέρειες ούτε υπερβολές διπλωματικής ευαισθησίας. Αφορούν την ίδια την υπόσταση ενός κράτους-μέλους της Ένωσης.
Ωστόσο, ας μην πανηγυρίζουμε πρόωρα για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Αν χρειάστηκαν εβδομάδες διαβουλεύσεων και αλλεπάλληλες παρεμβάσεις, για να εξασφαλιστεί η αυτονόητη παρουσία ενός κράτους-μέλους σε διεθνή διάσκεψη, τότε το ερώτημα είναι αναπόφευκτο: πόσο αποτελεσματική μπορεί να αποδειχθεί η Ευρώπη. όταν θα κληθεί να αντιμετωπίσει τα πολύ δυσκολότερα ζητήματα του Κυπριακού;
Η Αττάλεια ανέδειξε αυτή την αντίφαση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπερασπίστηκε τη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά η Τουρκία εξακολουθεί να αμφισβητεί στην πράξη την πολιτική και θεσμική πραγματικότητα, που αυτή εκπροσωπεί.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, στο τραπέζι βρίσκεται και η τελωνειακή ένωση ΕΕ–Τουρκίας. Η προοπτική αναβάθμισής της, με προϋπόθεση την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, δημιουργεί ένα νέο πεδίο διαπραγμάτευσης. Η Άγκυρα επιδιώκει ευρωπαϊκά ανταλλάγματα. Η Λευκωσία, οφείλει να διασφαλίσει ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, δεν θα αποσυνδεθεί από τις υποχρεώσεις της απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία.
Είναι, άλλωστε, διαφορετικό να ζητάς αναβάθμιση των σχέσεών σου, με την Ευρώπη και διαφορετικό να αρνείσαι να αναγνωρίσεις, ένα από τα κράτη που την αποτελούν.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επικείμενη τριμερής συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η πρόθεση του Αντόνιο Γκουτέρες, να προωθήσει την επανέναρξη των συνομιλιών, πριν από το τέλος της θητείας του, δημιουργεί ένα παράθυρο ευκαιρίας. Δεν πρέπει, όμως, να δημιουργούνται αυταπάτες. Η Τουρκία δεν εγκαταλείπει τις στρατηγικές της επιδιώξεις επειδή συμμετέχει σε μια διάσκεψη ή επειδή πραγματοποιούνται ορισμένες συναντήσεις.
Το ζητούμενο είναι, με ποιους όρους θα επιστρέψει η διαδικασία και ποιο πλαίσιο θα βρίσκεται στο τραπέζι.
Η Αττάλεια, ήταν μια συμπυκνωμένη εικόνα της τουρκικής πολιτικής στο Κυπριακό: πίεση, συμβολισμοί, επιλεκτικές υποχωρήσεις και συνεχής προσπάθεια δημιουργίας νέων εντυπώσεων.
Ο Ερντογάν έφυγε πριν από την άφιξη του Χριστοδουλίδη. Ο Ερχιουρμάν βρέθηκε στην πρώτη σειρά. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας κάθισε στη δεύτερη. Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος κάθισε πού στην Αττάλεια.
Είναι αν η διεθνής κοινότητα θα εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει το Κυπριακό μέσα από την πραγματική νομική και πολιτική του διάσταση, ή αν θα επιτρέψει στους συμβολισμούς της Άγκυρας να διαμορφώνουν σταδιακά μια διαφορετική εικόνα.
