Οι πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών, η αυξημένη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι κινήσεις της Λευκωσίας, δημιουργούν ένα περιβάλλον προσδοκιών. Ωστόσο, ανάμεσα στη διπλωματική δραστηριότητα και στην πραγματική πολιτική βούληση για λύση, εξακολουθεί να υπάρχει μια απόσταση, που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η παρέμβαση του Προέδρου Χριστοδουλίδη, έρχεται να προσθέσει μια σαφή πολιτική διάσταση στις εξελίξεις. Μιλώντας μετά το ετήσιο μνημόσυνο του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Γλαύκου Κληρίδη, ο Πρόεδρος, έστειλε το μήνυμα ότι η επανέναρξη των συνομιλιών παραμένει εφικτή, εφόσον υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση από όλες τις πλευρές. Ταυτόχρονα, ξεκαθάρισε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι έτοιμη και αναμένει από τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, τον καθορισμό ημερομηνίας για την επόμενη τριμερή συνάντηση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιμονή του Προέδρου της Δημοκρατίας, ότι στόχος της Λευκωσίας είναι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά. Δεν πρόκειται για μια απλή διατύπωση. Αποτελεί σαφή αναφορά στο διαπραγματευτικό κεκτημένο και στο πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί μέσα από χρόνια συνομιλιών. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης υπογράμμισε, μάλιστα, ότι έχει ήδη καταθέσει συγκεκριμένες ιδέες για την ουσία, τη μεθοδολογία και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, επισημαίνοντας ότι τόσο τα Ηνωμένα Έθνη όσο και η τουρκοκυπριακή πλευρά γνωρίζουν τις προτάσεις από τις 18 Σεπτεμβρίου.
Η αναφορά του Προέδρου ότι όλοι θα κριθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, συμπεριλαμβανομένου και του ιδίου, προσδίδει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στην τοποθέτησή του. Η δήλωση αυτή, μεταφέρει ουσιαστικά τη συζήτηση από το επίπεδο των προθέσεων στο επίπεδο της ευθύνης. Γιατί το Κυπριακό δεν μπορεί να παραμένει επ' αόριστον σε μια κατάσταση διαρκούς αναμονής, με τις γενιές να αλλάζουν και τη διχοτόμηση να παγιώνεται στην καθημερινότητα.
Στο διεθνές πεδίο, η επικείμενη επίσκεψη του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ειδικού Αντιπροσώπου της ΕΕ για την Κύπρο, Ραφαέλε Φίτο, στην Άγκυρα, στις 20 Νοεμβρίου, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η συνάντησή του με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, πραγματοποιείται σε μια στιγμή κατά την οποία οι ευρωτουρκικές σχέσεις αναζητούν νέα περιθώρια προσέγγισης, με το Κυπριακό να αποτελεί αναπόφευκτα μέρος της εξίσωσης.
Το ευρωπαϊκό μήνυμα προς την τουρκική πλευρά, κινείται σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση: η αναβάθμιση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την πρόοδο στο Κυπριακό. Η Άγκυρα, επιδιώκει να αποκαταστήσει διαύλους συνεργασίας με τις Βρυξέλλες και να ενισχύσει την οικονομική και πολιτική της σχέση, με την Ένωση. Η Λευκωσία, από την πλευρά της, επιμένει ότι μια τέτοια προοπτική προϋποθέτει ουσιαστική ανταπόκριση στις προσπάθειες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Το ζητούμενο είναι κατά πόσο αυτή η ευρωπαϊκή σύνδεση θα αποδειχθεί αποτελεσματική. Γιατί η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει το Κυπριακό ως μια απλή εκκρεμότητα στις σχέσεις της με την Ευρώπη. Το θεωρεί ζήτημα στρατηγικής σημασίας, το οποίο συνδέει με τις γεωπολιτικές της επιδιώξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και με τον ρόλο που επιθυμεί να διατηρήσει στο νησί.
Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του Ταγίπ Ερντογάν επιβεβαιώνουν αυτή την πραγματικότητα. Η επιστολή του προς τον κατοχικό ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, με αφορμή την επέτειο της παράνομης ανακήρυξης του ψευδοκράτους, επαναφέρει με σαφήνεια τη θέση της Άγκυρας για λύση δύο κρατών. Η έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα, να αναγνωρίσει την αποσχιστική οντότητα και να αναπτύξει μαζί της διπλωματικές, πολιτικές και οικονομικές σχέσεις, βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση, με τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών και το συμφωνημένο πλαίσιο λύσης.
Την ώρα που συζητούνται νέες συναντήσεις και προετοιμάζεται η επόμενη πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα, η τουρκική ηγεσία εξακολουθεί να προβάλλει μια πολιτική που απομακρύνεται από την προοπτική λύσης. Η στάση αυτή, δεν δημιουργεί απλώς δυσκολίες στη διαπραγμάτευση. Θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια τη βάση πάνω στην οποία επιχειρείται να οικοδομηθεί η νέα προσπάθεια.
Παράλληλα, οι κινήσεις του κατοχικού ηγέτη για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και τη διάνοιξη πρόσθετων οδοφραγμάτων αποτελούν μέρος της διπλωματικής εξίσωσης. Η τοποθέτησή του, ότι το ενδεχόμενο νέων σημείων διέλευσης, συμπεριλαμβανομένης της Μιας Μηλιάς, θα συζητηθεί στην τριμερή συνάντηση δείχνει ότι το ζήτημα παραμένει στην ατζέντα. Ωστόσο, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στο πόσα οδοφράγματα θα ανοίξουν, αλλά στο κατά πόσο η όποια συνεννόηση μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για βαθύτερη πολιτική προσέγγιση.
Η συμφωνία για τη διάνοιξη των σημείων διέλευσης στον Κάμπο και στη Λουρουτζίνα, μετά τις επαφές των δύο ηγετών, υπό την παρουσία της Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αποτελεί μια θετική εξέλιξη για την καθημερινότητα των πολιτών. Δεν πρέπει, όμως, να δημιουργούνται υπερβολικές προσδοκίες. Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης μπορούν να περιορίσουν την καχυποψία και να ενισχύσουν την επικοινωνία των δύο κοινοτήτων, δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν τη συνολική πολιτική λύση.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι προτάσεις της Λευκωσίας για τη διασταυρούμενη διαπραγμάτευση των βασικών κεφαλαίων, όπως το εδαφικό, το περιουσιακό, η διακυβέρνηση, η ασφάλεια και οι εγγυήσεις. Η πρόταση για επιστροφή των Βαρωσίων, σε συνδυασμό με τη λειτουργία του λιμανιού της Αμμοχώστου υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επιχειρεί να συνδέσει τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης με συγκεκριμένες πολιτικές και οικονομικές προοπτικές.
Την ίδια ώρα, ο Αντόνιο Γκουτέρες καλείται να αξιοποιήσει τον περιορισμένο χρόνο, μέχρι την ολοκλήρωση της θητείας του, στο τέλος του 2026, προκειμένου να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών. Η επικείμενη τριμερής συνάντηση αποκτά, συνεπώς, καθοριστική σημασία. Δεν αρκεί να επιβεβαιωθεί η πρόθεση συνέχισης των επαφών. Χρειάζεται να υπάρξει συμφωνία για συγκεκριμένα επόμενα βήματα και για τη μετάβαση σε μια διευρυμένη διαπραγματευτική διαδικασία.


