Δυσκολεύεστε να πάρετε μια απόφαση; Τι λέει η ψυχολογία για τους αναποφάσιστους

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι αυτή η αντίδραση δεν είναι ελάττωμα ή έλλειψη χαρακτήρα, αλλά μια φυσική αντίδραση, που έχει τις ρίζες της στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος χειρίζεται την αβεβαιότητα.

Όπως εξηγεί η κλινική ψυχολόγος, Montserrat Guerra, «όταν η αβεβαιότητα μας παραλύει, δεν είναι επειδή είμαστε αναποφάσιστοι ή αδύναμοι. Η αιτία βρίσκεται βαθύτερα, στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος», σημειώνει.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν πρέπει να πάρει μια απόφαση

Το ανθρώπινο νευρικό σύστημα δεν είναι κατάλληλα εξοπλισμένο ώστε να αντέχει την αβεβαιότητα. Από εξελικτική άποψη, ο εγκέφαλος αναπτύχθηκε για να προβλέπει τον κίνδυνο και να αναζητά την προβλεψιμότητα. Αν και η σύγχρονη ζωή σπάνια περιλαμβάνει άμεσες φυσικές απειλές, η αβεβαιότητα εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος.

«Ο εγκέφαλός μας διαμορφώθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια και δεν έχει εξελιχθεί πολύ απ’ αυτή την άποψη», εξηγεί η δρ. Guerra. «Δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τις συνεχείς αλλαγές, την ταχεία προσαρμογή και τη διαρκή διέγερση που βιώνουμε σήμερα, ειδικά μέσω του ψηφιακού κόσμου».

Ως αποτέλεσμα, η αβεβαιότητα προκαλεί προληπτικές σκέψεις: Φόβο ότι θα κάνουμε λάθος επιλογή, ότι θα χάσουμε κάτι πολύτιμο ή ότι θα μετανιώσουμε αργότερα για την απόφασή μας. Ακόμα κι όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, το σώμα αντιδρά με άγχος και ανησυχία.

Γιατί η επιλογή είναι τόσο δύσκολη

Ένα απ’ τα πιο δυσάρεστα στοιχεία της λήψης αποφάσεων είναι ότι κάθε επιλογή συνεπάγεται με παραίτηση. Το να επιλέξεις έναν δρόμο σημαίνει ότι εγκαταλείψεις έναν άλλο. «Η επιλογή σημαίνει να μην έχεις αυτό που δεν επέλεξες», εξηγεί η δρ. Guerra. Για πολλούς ανθρώπους, αυτή η απώλεια είναι πιο βαριά απ’ το πιθανό κέρδος.

Αυτό συχνά οδηγεί στην αναζήτηση της απόλυτης βεβαιότητας – της «τέλειας» απόφασης, που εγγυάται την επιτυχία, κάτι που, φυσικά, δεν υπάρχει. Οι σημαντικές επιλογές της ζωής σπάνια συνοδεύονται από σαφείς απαντήσεις και η απαίτηση για τελειότητα καταλήγει, τελικά, να ενισχύει την αβεβαιότητα.

Ψυχολογικές παγίδες

Σύμφωνα με τη δρ. Guerra, ο νους συχνά καταφεύγει σε στρατηγικές αντιμετώπισης που φαίνονται χρήσιμες, αλλά στην πραγματικότητα ενισχύουν την αναποφασιστικότητα:

• Υπερανάλυση: Επανάληψη σεναρίων, ατελείωτη σύγκριση επιλογών και συνεχής αναζήτηση διαβεβαίωσης. Αντί για σαφήνεια, αυτό δημιουργεί «θόρυβο» και περισσότερες αμφιβολίες.
• Αναβολή: Φέρνει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, αλλά το άγχος αυξάνεται καθώς η ανεπίλυτη επιλογή συνεχίζει να πλανάται.
• Κόπωση: Μετά από αμέτρητες καθημερινές αποφάσεις, ο εγκέφαλος κουράζεται. Όταν εμφανίζεται μια σημαντική επιλογή, οι ψυχικές δυνάμεις εξαντλούνται, καθιστώντας πιο δύσκολη τη σαφήνεια.

Ο φόβος

Η αναποφασιστικότητα καθοδηγείται από το φόβο. Η μη επιλογή μοιάζει συχνά ασφαλέστερη από τη λάθος επιλογή. «Αν δεν αποφασίσω, δε μπορώ να κάνω λάθος» είναι μια κοινή -αλλά παραπλανητική- πεποίθηση. Η απόφαση γίνεται μια αντιληπτή απειλή. Το άτομο δε ζυγίζει τις επιλογές, αλλά φοβάται – την αποτυχία, τη μετάνοια, την αυτοκριτική.

Γιατί φοβόμαστε να κάνουμε τη «λάθος» επιλογή

Αρκετές βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις τείνουν να εντείνουν το άγχος της απόφασης:

➤ Τελειομανία: Η πεποίθηση ότι υπάρχει μια άψογη επιλογή κάνει κάθε ρεαλιστική επιλογή να μοιάζει με αποτυχία. Όπως συνοψίζει η δρ. Guerra, «η τελειομανία δεν παρακινεί – παραλύει».

➤ Καταστροφική σκέψη: Το μυαλό «ταξιδεύει» στα χειρότερα σενάρια και τα αντιμετωπίζει ως αναπόφευκτα.

➤ Φόβοι ταυτότητας: Για πολλούς, μια λάθος απόφαση είναι μια αντανάκλαση του ποιοι είναι. Η αποτυχία απειλεί την αυτοεκτίμηση, αντί να θεωρείται μια διδακτική εμπειρία.

Η αβεβαιότητα μπορεί να αντιμετωπιστεί. Η δρ. Guerra τονίζει ότι το πρώτο βήμα είναι να αλλάξετε τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνετε τις αποφάσεις σας. «Ένα λάθος δεν είναι πάντα αποτυχία – στην πραγματικότητα, σπάνια είναι», λέει. Πολλά αποτελέσματα εξαρτώνται από παράγοντες που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.

Μια χρήσιμη νοοτροπία είναι: Θα αποφασίσω όσο καλύτερα μπορώ με τις πληροφορίες που έχω σήμερα και θα προσαρμοστώ αν χρειαστεί. «Η ζωή δεν ανταμείβει τη βεβαιότητα, αλλά την προσαρμοστικότητα», τονίζει η ειδικός.

• Στοχεύστε σε μια «αρκετά καλή» αντί για μια τέλεια απόφαση.
• Κάντε μικρά, αναστρέψιμα βήματα, αντί για μόνιμες δεσμεύσεις.
• Αξιολογήστε την κατάστασή σας. Η εξάντληση, το άγχος και η έλλειψη υποστήριξης επηρεάζουν σημαντικά τη λήψη αποφάσεων.
• Μειώστε τον εξωτερικό «θόρυβο». Οι πολλές απόψεις συχνά αυξάνουν τη σύγχυση.

Το κόστος της μη λήψης αποφάσεων

Πολλές ευκαιρίες χάνονται όχι λόγω λανθασμένων επιλογών, αλλά λόγω της απουσίας επιλογών. Ενώ οι υποθετικές συνέπειες σπάνια συμβαίνουν, οι συνέπειες της αδράνειας είναι πραγματικές.

«Η λήψη αποφάσεων δεν έχει να κάνει με το να είστε πάντα σωστοί, αλλά με το να μαθαίνετε να διορθώνετε την πορεία σας. Δε χρειάζεται να έχετε τα πάντα ξεκαθαρισμένα για να ξεκινήσετε», καταλήγει η δρ. Guerra.

ΠΗΓΗ: ygeiamou.gr