Τι σημαίνει όμως παραδοσιακό και καινούργιο κόμμα, τι είναι αυτό το νέο που φέρνουν τα νεοσύστατα κόμμα και πότε ένα καινούργιο κόμμα γίνεται παραδοσιακό;
Στις ερωτήσεις του ThemaOnline απαντάει ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Γιάννος Κατσουρίδης.
Είναι δόκιμος όρος;
Ας ξεκινήσουμε από το γεγονός ότι ο δημόσιος λόγος χρησιμοποιεί πολλές φορές εκφράσεις ή έννοιες και όρους που μπορεί να μην είναι πολύ δόκιμοι ακαδημαϊκά ή ερευνητικά. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να δώσουν ένα περιεχόμενο και να εξηγήσουν κάτι.
Έχει πάρα πολλούς όρους όπως λαϊκισμός, αντισυστημισμός, παραδοσιακός, ριζοσπαστική αριστερά, ακροδεξιά, που είναι αρκετά «φορτισμένοι» και δημιουργούν πολλές συζητήσεις στην πολιτική επιστήμη κατά πόσο χρησιμοποιούνται σωστά ή όχι. Μάλιστα, πολλές φορές μέσα στους κομματικούς ή και πολιτικούς ανταγωνισμούς χρησιμοποιούνται με τρόπο που μπορεί να διαφέρει ακόμα και από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται επιστημονικά.
Έχοντας το πει τούτο, θεωρώ ότι τα ‘παραδοσιακά κόμματα’ δεν είναι αδόκιμος όρος. Είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται αρκετές φορές και στην πολιτική επιστήμη περισσότερο για να είμαστε ειλικρινείς στους κομματικούς και πολιτικούς διάλογους της καθημερινότητας.
Κυρίως στις εποχές όπως είναι αυτές που περνάει η Κύπρος που έχει μεγάλη κρίση και αλλαγές, αναδιαρθρώσεις του κομματικού συστήματος.
Ποια κόμματα θεωρούνται παραδοσιακά στην Κύπρο – Τα κριτήρια
Σύμφωνα με τον Γιάννο Κατσουρίδη υπάρχουν κάποια κριτήρια για να θεωρηθεί ένα πολιτικό κόμμα «παραδοσιακό».
Συνήθως χρησιμοποιείται για να περιγράψει εκείνα τα κόμματα τα οποία έχουν μια ιστορική παρουσία - και στην Κύπρο κατά βάση τα κόμματα που δημιουργηθήκαν από την περίοδο μέχρι το 1976, ΑΚΕΛ, ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ.
Επίσης, τα κόμματα τα οποία έχουν εδραιωθεί οργανωτικά, δηλαδή έχουν παρουσία παντού μέσα στην κυπριακή κοινωνία με καφενέδες, συλλόγους και τοπικές επιτροπές. Έχουν δεσμούς με κοινωνικές τάξεις και ομάδες.
Κόμματα τα οποία έχουν συμμετάσχει σε Κυβέρνηση.
Κόμματα τα οποία έχουν θεσμική νομιμοποίηση, συμμετέχουν δηλαδή σε διάφορους θεσμούς.
Συμπέρασμα: «Αδόκιμος όρος δεν είναι. Μέσα στη συζήτηση όμως διαφαίνεται ότι όρος αυτός χρησιμοποιείται λίγο αρνητικά, όμως, συνεχίζει να υποδηλώνει τα προαναφερθέντα κριτήρια».
Εναλλακτικοί όροι
Αντί παραδοσιακά, σύμφωνα με τον Γιάννο Κατσουρίδη θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν οι όροι «εδραιωμένα», «κυρίαρχα» ακόμη και «ιστορικά».
«Δεν είναι αδόκιμοι όροι και μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη συζήτηση, φτάνει να καταλαβαίνουμε πώς τα χρησιμοποιούμε. Να μην τους προσθέτουμε αξιολογικό φορτίο, να μην έχουμε μέσα στο μυαλό μας κάτι αρνητικό», τόνισε.
Είναι το «παραδοσιακό» κάτι κακό;
Το παραδοσιακό φέρει συχνά την έννοια του παλιού και αυτό με τη σειρά του παρουσιάζεται ως κάτι το αρνητικό.
«Υπάρχει η χρονική διάσταση. Μπαίνει το κόμμα δηλαδή σε μια εποχή που δεν ανταποκρίνεται πλέον. Φέρνει το αρνητικό, ότι έχουν εμπλακεί σε πολλά προβληματικές καταστάσεις του παρελθόντος όπως σκάνδαλα. Σε αντιπαράθεση με τα νέα σχήματα, τα οποία συνήθως μέσα στο μυαλό μας δεν φέρνουν τα χαρακτηριστικά των παραδοσιακών, είναι ‘καθαρά’ και έχουν από την αρχή μία θετική προβολή μέσα στον κόσμο», σημείωσε.
Αφού τα μεν κόμματα είναι τα παραδοσιακά, τα άλλα κόμματα τι είναι;
Θα μπορούσαμε να τα πούμε νέα ή νεοδημιούργητα ή νεοϊδρυθέντα. «Αφενός πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι αναφερόμαστε μόνο στον χρόνο δημιουργίας», τόνισε.
Ένα ερώτημα που είναι δύσκολο να απαντηθεί είναι κατά πόσο ένα νέο κόμμα που αναπαράγει όλη την παλιά πολιτική λογική, σε όλα τα επίπεδα, πρόσωπα, θέσεις κτλ. αν είναι πραγματικά νέο επειδή απλά ιδρύθηκε πρόσφατα. Την ίδια ώρα ένα παραδοσιακό κόμμα μπορεί να προχωρεί και να κάνει τεράστιες αλλαγές, να εκσυγχρονιστεί.
Λαμβάνοντας υπόψη τις πιο πάνω σκέψεις τόνισε πως «πάντα πρέπει να προσδιορίζουμε πώς χρησιμοποιούμε τον όρο παραδοσιακά – και οποιονδήποτε όρο - για να μην φορτίζεται είτε θετικά είτε αρνητικά».
Υπάρχουν και οι όροι flash parties, protest parties, challenger parties, τα κόμματα δηλαδή της διαμαρτυρίας και της αμφισβήτησης, και κάποια από αυτά είναι δύσκολο να τα κατατάξεις μέσα στους παραδοσιακούς ιδεολογικούς άξονες.
Τι καινούργιο φέρνουν τα νέα κόμματα
Η ΔΗΠΑ θεωρείται πιο κοντά στα παραδοσιακά καθώς είναι κάτι σαν ένα δεύτερο ΔΗΚΟ. Τόσο τα στελέχη όσο και η λογική με την οποία είναι δημιουργήθηκε, δεν έδωσαν τον νέο στίγμα του καινούργιου, είτε σε πρόσωπα, είτε σε πρακτικές, είτε τούτον που λέει ότι πήγαινε αμέσως σε μια κυβέρνηση, που δείχνουν την συνέχεια».
Στην περίπτωση του ΕΛΑΜ είναι λίγο πιο πολύπλοκο καθώς αντιπροσωπεύει έναν πολιτικό χώρο που δεν είναι καινούργιος από την άλλη δεν έχει άμεση συμμετοχή στην Κυβέρνηση, δεν έχει υπουργούς, δεν έχει συμμετάσχει σε άσκηση εκτελεστικής εξουσίας.
Όσον αφορά την Άμεση Δημοκρατία, είναι νέο κόμμα που προσπαθεί να φέρει κάτι καινούργιο, την πιο άμεση συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων μέσω της τεχνολογίας. Ακόμη, πρόσθεσε, «στην πράξη είναι δύσκολο να την κατατάξεις σε κάποιο πολιτικό χώρο, διότι είναι τόσο ετερογενές η κατάσταση στην Άμεση Δημοκρατία που έχει από αριστερούς μέχρι δεξιούς με τους κλασσικούς όρους, έχει κεντρώους, έχει διάφορες θέσεις που αγγίζουν όλους τους χώρους».
Και το ΑΛΜΑ επίσης είναι ένα κόμμα το οποίο σίγουρα έχει φέρει πρόσωπα από διάφορους χώρους τα οποία έχουν υπηρετήσεις σε διάφορες θέσεις και έχουν πολιτική εμπειρία, και έχει ως προμετωπίδα την καταπολέμηση της διαφθοράς. «Μπορούμε να πούμε ότι φέρνει κάτι καινούργιο όμως; Εγώ θεωρώ ότι στην όλη συζήτηση του δομικά καινούργιου έχει προτάσεις επί μέρους που μπορώ να πω ναι. Έχω δει προτάσεις που μπορούν να φέρουν θεσμικές αλλαγές, παρόλο που κάποιες ενδεχομένως να είναι αντισυνταγματικές. Εάν επιτραπούν συνταγματικές αλλαγές, μπορούν να θεωρηθούν θεσμικά καινούργιες. Η επικέντρωση και μόνο στη διαφθορά δεν θεωρώ ότι είναι καινούργιο. Παρόλα αυτά λόγω των ρόλων που είχαν και της μη εμπλοκής τους σε σκάνδαλα είναι σε καλύτερη θέση να αντιμετωπίσουν αυτό το ζήτημα».
Όσον αφορά τα άλλα μικρότερα κόμματα τα οποία συνδέονται με αγροτικές οργανώσεις για παράδειγμα όπως ο Αγρονόμος και οι Κυνηγοί, το καινούργιο που φέρνουν είναι ότι οργανώνουν ομάδες οι οποίες ήταν ομάδες πίεσης στο παρελθόν. «Ενδεχομένως ως αγροτική τάξη να νιώθουν ότι δεν εκπροσωπούνται από κάποιο κόμμα και να θέλουν να κατέβουν αυτόνομα».
Πότε ένα «καινούργιο» κόμμα γίνεται «παραδοσιακό»
Σύμφωνα με τον Γιάννο Κατσουρίδη υπάρχει ένας συνδυασμός παραγόντων για το πότε ένα νεοδημιούργητο κόμμα παύει να είναι καινούργιο με την έννοια του καινοτόμου, της αλλαγής, πέραν από το χρονικό κριτήριο.
«Πρέπει πρώτα να αποκτήσουν ένα ‘ιστορικό κόκκαλο’, να σιγουρευτούν ότι θα υπάρχουν και στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση».
«Στο επίπεδο των ιδεών πρέπει να αποδειχτεί ότι φέρνουν κάτι καινούργιο».
«Αν στο επίπεδο των ιδεών και των προτάσεων στο τέλος φανεί μετά από τρία, τέσσερα χρόνια ότι απλά αναπαράγεις»
«Θεωρώ επίσης πιο δύσκολο να εδραιωθούν κοινωνικά σε αντίθεση με τα παλιά κόμματα. Τώρα όλα γίνονται λίγο διαδικτυακά άρα και πιο εφήμερα», κατέληξε ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας.
