Το δικό μας Κύμα

Είναι κλασική περίπτωση του φαινομένου που ο λαός περιγράφει πολύ εύστοχα με την έκφραση “θέλει το φασισταριό να κρυφτεί και η χαρά δεν το αφήνει”. Εντάξει, ξέρω ότι η original φράση αναφέρει διαφορετική ιδιότητα, όμως τη βρίσκω ιδιαίτερα υποτιμητική για μια κατά τ’ άλλα τίμια δουλειά. Άλλωστε, πουτάνα γίνεσαι από ανάγκη, φασισταριό όμως από επιλογή.

Το ΕΛΑΜ κλειδώνει όπως όλα δείχνουν τη θέση της τρίτης πολιτικής δύναμης στο νησί και όπως καταλάβατε προβάρουν ήδη το κοστούμι της εξουσίας, τόσο μέσα από το νομοθετικό σώμα όσο κι από τα αλισβερίσια που θα προκύψουν με τους πρόθυμους εν δυνάμει συνεργάτες τους (ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ) για εκλογή ΠτΒ και σε δύο χρόνια ΠτΔ. Όπως λένε και οι Αμερικάνοι η γάτα βγήκε από το τσουβάλι και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα γι’ αυτό. Για την ακρίβεια δεν χρειάζεται να κάνουμε εμείς οι υπόλοιποι κάτι γιατί θα κάνουν σίγουρα οι ίδιοι. Όπως την πάτησε και η μητρική εγκληματική οργάνωση Χρυσή Αυγή φτάνοντας κι εκείνη στο peak της (5ο κόμμα στις εκλογές του ‘12 με 18 βουλευτές) ξεσαλώνοντας στους δρόμους με τα τάγματα εφόδου να επιτίθενται σε μέλη της Αριστεράς και αλλοδαπούς σχεδόν σε καθημερινή βάση, με κορύφωση φυσικά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα που έμελλε να είναι η αρχή της εκκωφαντικής πτώσης της. Το ΕΛΑΜ μπορεί να ενδύθηκε την προβιά της δημοκρατικότητας, όμως κάτω από το πλούσιο (συνθετικό) μαλλί άρχισαν να διαφαίνονται τα μυτερά αυτιά, τα κοφτερά δόντια και τα σάλια που τρέχουν από την πείνα της εξουσίας. Κι άρχισαν να κάνουν λάθη, όπως το ποστ του ΕΛΑΜίτη υποψήφιου που αντιγράφει μεθόδους καταπίεσης, εκφοβισμού και αποκλεισμού πολιτών από τα στυγνότερα δικτατορικά καθεστώτα για να μας τις παρουσιάσει ως “νόμους του κράτους”.

Το πιο ανησυχητικό βέβαια είναι το πόσοι σκέφτηκαν ότι αυτή είναι μια εξαιρετική ιδέα που θα απαλλάξει μια και καλή το νησί από τους προδότες, τους μειοδότες, τους τουρκοπροσκυνημένους, τα ορφανά του Στάλιν και τους οπαδούς της “woke ατζέντας”. Πάρα πολλοί είναι η αλήθεια, οι περισσότεροι βέβαια ενδόμυχα μέχρι να δουν που θα κάτσει η μπίλια. Πιστεύοντας ότι είναι για το “καλό της πατρίδας, της θρησκείας και της παράδοσης” μπλοκάρουν από τη σκέψη τους την όποια επικινδυνότητα αυτής της νοοτροπίας. Σου λέει όσο δεν είμαι ένας από αυτούς (κομμουνιστής, αλλόθρησκος, ξένος, γκέι κλπ) είμαι ασφαλής. Ναι, τόσο αφελείς είναι.

Τον Απρίλιο του 1967 διεξήχθη από τον καθηγητή ιστορίας Ron Jones σε ένα λύκειο του Πάλο Άλτο στην Καλιφόρνια, το πείραμα που έμεινε γνωστό με την ονομασία “Το Τρίτο Κύμα”. Όλα ξεκίνησαν όταν οι μαθητές του Jones τον ρώτησαν: «Πώς είναι δυνατόν ο γερμανικός λαός να ισχυρίζεται ότι δεν ήξερε τίποτα για τη σφαγή των Εβραίων και τον φασισμό;». Μην μπορώντας να το εξηγήσει θεωρητικά, ο καθηγητής αποφάσισε να τους το δείξει στην πράξη. Μέσα σε μόλις πέντε ημέρες, δημιούργησε μέσα στην τάξη ένα μικρογραφικό απολυταρχικό καθεστώς: Την πρώτη μέρα τους έμαθε πώς να κάθονται σε στάση προσοχής και να απαντούν αυστηρά με έως τρεις λέξεις, ξεκινώντας πάντα με τη φράση “κύριε Jones”. Τη 2η μέρα δημιούργησε το κίνημα “Το Τρίτο Κύμα” επινοώντας έναν χαιρετισμό (παρόμοιο με τον ναζιστικό) και επιβάλλοντας τη νοοτροπία ότι η ατομικότητα είναι ελάττωμα, ενώ η ομάδα είναι το παν. Την 3η μέρα το κίνημα ξέφυγε από τα στενά όρια της τάξης και εξαπλώθηκε σε όλο το σχολείο. Εκδόθηκαν κάρτες μέλους, απαγορεύτηκε στα μέλη να κάνουν παρέα με μη-μέλη, ενώ ορίστηκαν χαφιέδες που ανέφεραν όποιον δεν συμμορφωνόταν με τους κανόνες. Οι μαθητές άρχισαν να τρομοκρατούν ολόκληρο το σχολείο. Την 4η μέρα ο Jones βλέποντας ότι είχε χάσει τον έλεγχο και οι μαθητές είχαν τυφλωθεί από την εξουσία, αποφάσισε να το λήξει. Τους ανακοίνωσε ότι «Το Τρίτο Κύμα» ήταν μέρος ενός παγκόσμιου κινήματος και ότι την επόμενη μέρα ο εθνικός αρχηγός τους θα έκανε διάγγελμα στην τηλεόραση. Την 5η -και τελευταία- μέρα του πειράματος οι μαθητές συγκεντρώθηκαν σε μια αίθουσα γεμάτοι προσμονή όπου ο καθηγητής άνοιξε μια τηλεόραση που έδειχνε μόνο χιόνια. Μετά από λίγα λεπτά αμήχανης σιωπής, τους αποκάλυψε την αλήθεια: “Δεν υπάρχει αρχηγός. Γίνατε ίδιοι με τους Ναζί”, προβάλλοντας ταυτόχρονα πλάνα από τις συγκεντρώσεις του Χίτλερ. Σε αντίθεση με το διαβόητο (και παρόμοιο) “Πείραμα του Στάνφορντ” (1971) με την αυτοσχέδια φυλακή και τους φοιτητές χωρισμένους σε δεσμοφύλακες και κρατούμενους, που, όπως αποκαλύφθηκε αργότερα, η κτηνωδία των πρώτων είχε κατευθυνθεί από τον εμπνευστή του, το “Τρίτο Κύμα” δείχνει την τρομακτική ταχύτητα με την οποία -υποτίθεται- φυσιολογικοί, δημοκρατικοί άνθρωποι μπορούν να υιοθετήσουν φασιστικές συμπεριφορές όταν βρεθούν μέσα σε ένα σύστημα που επιβάλλει την ομοιομορφία, την πειθαρχία και την πίστη σε μια ανώτερη αυθεντία. Η ταινία Die Welle (2008) μεταφέρει αυτό ακριβώς το πείραμα από την Καλιφόρνια των 60s στη σύγχρονη Γερμανία, κάνοντας το αποτέλεσμα ακόμα πιο ανατριχιαστικό λόγω του ιστορικού υπόβαθρου της χώρας.

Φυσικά, η άνοδος του ΕΛΑΜ δεν προέκυψε στο κενό. Οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αποτυχία των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά χρόνια προβλήματα όπως η φτώχεια, η αύξηση της εγκληματικότητας, η έξαρση της διαφθοράς, η κρατική ανεπάρκεια σχεδόν σε όλους τους τομείς, η διαχείριση του Κυπριακού και το γενικότερο αίσθημα φόβου και ανασφάλειας που έδωσε χώρο στις ακραίες δυνάμεις να αναπτυχθούν. Όταν το πολιτικό σύστημα φαίνεται ανίκανο ή απρόθυμο να δώσει σαφείς και αποφασιστικές απαντήσεις σε αυτά τα ζητήματα, μεγάλο μέρος του κόσμου στρέφεται σε πιο ριζοσπαστικές λύσεις. Ωστόσο, η απάντηση σε αυτές τις πραγματικές ανησυχίες δεν μπορεί να είναι η υιοθέτηση αυταρχικών μεθόδων. Η δημοκρατία δοκιμάζεται όταν αρχίζουμε να θεωρούμε ότι ορισμένες ιδέες ή κόμματα πρέπει να τεθούν εκτός νόμου αντί να αντιμετωπίζονται πολιτικά και ιδεολογικά μέσα από τον δημόσιο διάλογο. Αν θέλεις απλή διαμαρτυρία έχεις επιλογές, δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να ψηφίσεις αυτούς που διασπείρουν το μίσος, τον φόβο και την καχυποψία.

Την Κυριακή, κάθε ψήφος στο ΕΛΑΜ είναι συνειδητή επιλογή υπέρ μιας πιο ακροδεξιάς, εθνικιστικής και αυταρχικής κατεύθυνσης. Δεν είναι “τιμωρία του συστήματος”, “διαμαρτυρία” ή “ψήφος αγανάκτισης”, αυτές είναι μπούρδες που τις αναπαράγουν τα δεξιά/κεντροδεξιά κόμματα που καλοπιάνουν τους ακροδεξιούς, όχι γιατί θέλουν να τους αλλάξουν ιδεολογία (δεν έχουν κανένα πρόβλημα μ’ αυτή) αλλά γιατί πολύ απλά θέλουν να τους κλείσουν στο δικό τους μαντρί. Πρέπει να αποδεχθούμε ότι ένα σεβαστό κομμάτι του πληθυσμού έχει πια -ανοιχτή- ροπή προς τον αυταρχισμό επειδή πλέον κανονικοποιήθηκε και έγινε ισότιμος συνομιλητής στα πάνελ, τα σόσιαλ και τα έδρανα. Είναι αποδοχή μιας πολιτικής λογικής που, αν επικρατήσει, μπορεί να περιορίσει σημαντικά τις δημοκρατικές ελευθερίες στο όνομα της συλλογικής ασφάλειας και ταυτότητας.

Την ίδια στιγμή οι προοδευτικές δυνάμεις αντί να σχηματίσουν ένα ισχυρό μπλοκ που θα αναχαιτίσει την επελαύνουσα ακροδεξιά επιδίδονται σε ένα τραγελαφικό pissing contest για το ποιος είναι ο πιο... αδιάφθορος της παρέας.

Και το “Κύμα” εξαπλώνεται γιατί έγινε legit και σύντομα ρυθμιστής του πολιτικού σκηνικού.