Το επόμενο διάστημα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς παράλληλα «τρέχουν» τρεις διαφορετικές αλλά αλληλένδετες διαδικασίες: η προσπάθεια για συμφωνία στα νέα σημεία διέλευσης, η καταγραφή από τα Ηνωμένα Έθνη των συγκλίσεων που έχουν επιτευχθεί στο Κυπριακό και η προετοιμασία του εδάφους για μια νέα, επαρκώς προετοιμασμένη άτυπη πενταμερή.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι τελευταίες δημόσιες τοποθετήσεις από την τουρκοκυπριακή πλευρά δείχνουν ότι το πολιτικό κλίμα παραμένει δύσκολο, με τον Τουφάν Έρχιουρμαν να ανοίγει μέτωπο με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον Ουνάλ Ουστέλ να απορρίπτει την προοπτική επιστροφής της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου.
Πριν από το τετ α τετ, στο τραπέζι οι διαπραγματευτές
Η πρώτη κίνηση αναμένεται εντός της εβδομάδας, με συνάντηση των διαπραγματευτών των δύο πλευρών, η οποία θα λειτουργήσει ως προετοιμασία για το τετ α τετ Χριστοδουλίδη – Έρχιουρμαν.
Όπως δήλωσε ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προτίθεται να προσέλθει στη συνάντηση της 26ης Αυγούστου με εποικοδομητική στάση και στόχο να υπάρξει θετική κατάληξη στο θέμα των σημείων διέλευσης.
Η Λευκωσία επαναφέρει στο επίκεντρο την εισήγηση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για ταυτόχρονη διάνοιξη σημείων διέλευσης που θα αφορούν τη Μια Μηλιά και την περιοχή Αθηένου-Πυροΐου.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πρώτα σημαντικά τεστ για το κατά πόσο μπορεί η νέα κινητικότητα να παράξει χειροπιαστό αποτέλεσμα.
Δύο χρόνια συζητήσεων για τα οδοφράγματα
Η συζήτηση για νέα σημεία διέλευσης δεν είναι καινούργια. Βρίσκεται ουσιαστικά στο τραπέζι από τον Οκτώβριο του 2024 και την τριμερή συνάντηση στη Νέα Υόρκη, ενώ επανήλθε και στις άτυπες πενταμερείς που ακολούθησαν.
Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν επικεντρώσει την προσπάθειά τους στη Μια Μηλιά και στο Πυρόι, με στόχο στη δεύτερη περίπτωση να δημιουργηθεί σύνδεση που θα εξυπηρετεί την περιοχή της Αθηένου.
Σύμφωνα με τα όσα έχουν τεθεί στο τραπέζι, ο Αντόνιο Γκουτέρες παρουσίασε κατά την πρόσφατη παρουσία του στην Κύπρο βελτιωμένη γεφυρωτική πρόταση για το Πυρόι, επιχειρώντας να ξεπεραστούν οι διαφωνίες.
Η πρόταση προέβλεπε όδευση με τη διαδρομή να κατανέμεται κατά το ήμισυ εντός των κατεχομένων και κατά το ήμισυ εντός της νεκρής ζώνης.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά ανταποκρίθηκε θετικά στις προτάσεις του ΓΓ του ΟΗΕ, ωστόσο από τουρκοκυπριακής πλευράς δεν υπήρξε αντίστοιχη αποδοχή.
Στο βάθος η νέα πενταμερής
Πίσω όμως από τη συζήτηση για τα οδοφράγματα υπάρχει ένας πολύ μεγαλύτερος στόχος, να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια νέα άτυπη πενταμερή διάσκεψη.
Η επιδίωξη είναι αυτή να είναι ουσιαστικά προετοιμασμένη και όχι ακόμη μία συνάντηση χωρίς σαφή προοπτική. Στο πλαίσιο αυτό, ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει θέσει στο επίκεντρο τρία ζητήματα, περιεχόμενο, μεθοδολογία και Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Παράλληλα, τα Ηνωμένα Έθνη έχουν ήδη αρχίσει μια διαδικασία με ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, την καταγραφή των συγκλίσεων που επιτεύχθηκαν μέχρι και το Κραν Μοντανά.
Στόχος είναι να αποτυπωθεί τι έχει ήδη συμφωνηθεί, ώστε μια ενδεχόμενη νέα διαπραγμάτευση να επικεντρωθεί στις αποκλίσεις και να μη χρειαστεί να αρχίσει από μηδενική βάση.
Οι συγκλίσεις που αφορούν την εσωτερική πτυχή αναμένεται να δοθούν στις δύο κοινότητες προς επιβεβαίωση, ενώ εκείνες που αφορούν τις εξωτερικές πτυχές θα τεθούν ενώπιον Κύπρου, Ελλάδας, Τουρκίας και Βρετανίας.
Σύμφωνα με τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο, η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει και αναμένεται να ολοκληρωθεί τις επόμενες εβδομάδες.
Από τη Λευκωσία στη Νέα Υόρκη
Το επόμενο μεγάλο ορόσημο μετά τις επαφές του Αυγούστου μεταφέρεται στη Νέα Υόρκη στα τέλη Σεπτεμβρίου, όταν ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης θα βρεθεί εκεί για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Η Λευκωσία αναμένει συνάντηση με τον Αντόνιο Γκουτέρες, χωρίς ωστόσο, σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Λετυμπιώτη, να έχει ακόμη καθοριστεί.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσης ενημέρωση για νέα κάθοδο στην Κύπρο της προσωπικής απεσταλμένης του ΓΓ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν.
Συνεπώς, όσα θα προηγηθούν στη Λευκωσία αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία: μια συμφωνία σε ένα ΜΟΕ, όπως τα σημεία διέλευσης, θα μπορούσε να δώσει πολιτική ώθηση πριν από τις επαφές στη Νέα Υόρκη.
Το Πυρόι και η επαναφορά του δρόμου Άρσους - Πύλας
Στο παρασκήνιο της συζήτησης για τα οδοφράγματα επανέρχεται, ωστόσο, ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο κεφάλαιο.
Ενώ δεν καταγράφεται συναίνεση από τουρκοκυπριακής πλευράς για το Πυρόι, ο Τουφάν Έρχιουρμαν επαναφέρει τη συζήτηση για δρόμο μέσω της νεκρής ζώνης που θα συνδέει την Πύλα με το Άρσος.
Πρόκειται για θέμα που κουβαλά το βάρος των γεγονότων του Αυγούστου του 2023, όταν η προσπάθεια κατασκευής του δρόμου από τις κατοχικές αρχές οδήγησε σε σοβαρή ένταση και σε επιθέσεις εναντίον μελών της Ειρηνευτικής Δύναμης που επιχείρησαν να εμποδίσουν τις εργασίες στη νεκρή ζώνη.
Ακολούθησε η λεγόμενη «συμφωνία της Πύλας», η οποία προέβλεπε, μεταξύ άλλων, αναπτυξιακές παρεμβάσεις στην περιοχή, διαχωρισμό οικοπέδων, δημιουργία φωτοβολταϊκών πάρκων και οδικών υποδομών. Παρά τη συναντίληψη που είχε επιτευχθεί, η συμφωνία δεν υλοποιήθηκε.
Το γεγονός ότι το θέμα επανέρχεται τώρα, την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη η διαπραγμάτευση για νέα σημεία διέλευσης, προσθέτει ακόμη μία δύσκολη παράμετρο στο παζλ της 26ης Αυγούστου.
Σκληραίνει παράλληλα η δημόσια ρητορική
Η προσπάθεια δημιουργίας θετικού κλίματος δεν εξελίσσεται σε πολιτικό κενό.
Ο Τουφάν Έρχιουρμαν εξαπέλυσε επίθεση κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, χαρακτηρίζοντας «σκανδαλώδη» την απόφαση για δημιουργία μνημείου αφιερωμένου στα θύματα και τους αγνοουμένους της τουρκικής εισβολής.
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης κατηγόρησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για «δύο μέτρα και δύο σταθμά», υποστηρίζοντας ότι δεν επιδεικνύεται αντίστοιχη ευαισθησία για τους Τουρκοκύπριους αγνοουμένους.
Παράλληλα, ο «πρωθυπουργός» Ουνάλ Ουστέλ απέρριψε την προοπτική επιστροφής της περίκλειστης πόλης του Βαρωσίου και επέκρινε τις τοποθετήσεις του Προέδρου Χριστοδουλίδη με αφορμή την επέτειο της τουρκικής εισβολής.
Οι τοποθετήσεις αυτές καταδεικνύουν το παράδοξο της παρούσας συγκυρίας: στο τραπέζι επιχειρείται να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη, την ώρα που στον δημόσιο διάλογο οι διαφορές παραμένουν βαθιές.
Η 26η Αυγούστου ως πρώτο πολιτικό τεστ
Η συνάντηση Χριστοδουλίδη – Έρχιουρμαν δύσκολα μπορεί από μόνη της να ξεκλειδώσει το Κυπριακό. Μπορεί, όμως, να δείξει προς ποια κατεύθυνση κινείται η νέα προσπάθεια.
Μια συμφωνία στα σημεία διέλευσης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρώτο απτό δείγμα ότι υπάρχει χώρος για συνεννόηση, ανοίγοντας τον δρόμο για τα επόμενα βήματα. Αντίθετα, μια νέα εμπλοκή ακόμη και σε ένα ΜΟΕ που συζητείται εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα θα αναδείξει πόσο δύσκολη παραμένει η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Με την καταγραφή των συγκλίσεων να βρίσκεται σε εξέλιξη και τη Νέα Υόρκη να ακολουθεί τον Σεπτέμβριο, οι επόμενες εβδομάδες αποτελούν ουσιαστικά ένα τεστ προθέσεων.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν Χριστοδουλίδης και Έρχιουρμαν μπορούν να συμφωνήσουν σε ένα ή δύο νέα σημεία διέλευσης. Είναι κατά πόσο αυτή η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει το πρώτο μικρό βήμα προς το πολύ μεγαλύτερο ζητούμενο: την επιστροφή σε ουσιαστική διαπραγμάτευση για το Κυπριακό.
