20 κυπριακές λέξεις που ίσως δεν ξέρεις τι σημαίνουν – Τις έλεγαν οι παππούδες μας - Πόσες γνωρίζεις;

20 κυπριακές λέξεις που ίσως δεν ξέρεις τι σημαίνουν – Τις έλεγαν οι παππούδες μας - Πόσες γνωρίζεις;

Από τη «μάππα» και την «παττίχα» μέχρι την «πατανία» και τον «βουρβουλλά» – Πόσες από τις παλιές κυπριακές λέξεις αναγνωρίζεις;

Η κυπριακή διάλεκτος είναι γεμάτη λέξεις που πέρασαν από γενιά σε γενιά και εξακολουθούν να ζουν στην καθημερινή ομιλία. Κάποιες είναι τόσο γνώριμες που δύσκολα θα βρεις Κύπριο που να μην ξέρει τη σημασία τους. Άλλες, όμως, ακούγονται πλέον πολύ λιγότερο και για τις νεότερες γενιές μοιάζουν σχεδόν... σαν ξένη γλώσσα.

Πολλές από αυτές τις λέξεις διατηρούνται κυρίως μέσα από την προφορική παράδοση και τις μεγαλύτερες γενιές, ενώ ορισμένες συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες περιοχές της Κύπρου. Η καταγραφή τους έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η κυπριακή ελληνική διαθέτει το δικό της λεξιλόγιο και τη δική της γραμματική και αποτελεί αντικείμενο συστηματικής γλωσσολογικής μελέτης.

Αυτή τη φορά, όμως, δεν θα μείνουμε μόνο στις γνωστές λέξεις.

Ξεκινάμε με μερικές που πιθανότατα γνωρίζεις και προχωράμε σταδιακά σε λέξεις που ίσως χρειαστεί να... ρωτήσεις τον παππού ή τη γιαγιά σου.

Οι πιο γνωστές

  1. Μάππα

Η μάππα είναι η μπάλα.

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές κυπριακές λέξεις, που εξακολουθεί να ακούγεται συχνά, ιδιαίτερα όταν η κουβέντα αφορά το ποδόσφαιρο ή το παιχνίδι.

  1. Παττίχα

Η παττίχα είναι το καρπούζι.

Η λέξη καταγράφεται σε γλωσσάρια της κυπριακής διαλέκτου, ενώ απαντά και σε καταγραφές διαφορετικών περιοχών της Κύπρου.

  1. Μούχτιν

Όταν κάτι είναι μούχτιν, σημαίνει ότι είναι δωρεάν.

Μάλιστα, υπάρχει και η λέξη μουχτιτζής, για εκείνον που προσπαθεί να παίρνει πράγματα χωρίς να πληρώνει.

  1. Μιτσής

Ο μιτσής είναι ο μικρός, το μικρό παιδί.

Η λέξη καταγράφεται ως κυπριακός τύπος για τον μικρό, τη μικρή ή το μικρό.

  1. Μηάλος

Το αντίθετο του «μιτσή». Μηάλος σημαίνει μεγάλος.

Τώρα αρχίζουν οι πιο... δύσκολες

  1. Πατανία

Η πατανία είναι η κουβέρτα.

Η λέξη καταγράφεται σε γλωσσάρια της κυπριακής διαλέκτου, ενώ απαντά και ως κυπριακός τύπος της «μπατανίας».

  1. Παουρίζω

Αν κάποιος παουρίζει, σημαίνει ότι φωνάζει.

Μια λέξη που μπορεί να ακούγεται οικεία στους μεγαλύτερους, αλλά δεν είναι απαραίτητα γνωστή στους νεότερους.

  1. Πρότσα

Η λέξη πρότσα σημαίνει πιρούνι.

  1. Βόρτακος

Ο βόρτακος είναι ο βάτραχος.

Μια λέξη που ακούγεται αρκετά διαφορετική από τη λέξη που χρησιμοποιούμε στην κοινή ελληνική.

  1. Βούκκος

Βούκκος είναι η μπουκιά.

Μια μικρή αλλά χαρακτηριστική κυπριακή λέξη, που καταγράφεται στο γλωσσάρι της διαλέκτου.

Εδώ θα αρχίσεις να δυσκολεύεσαι...

  1. Καρκασαλλίκκι

Η καρκασαλλίκκι είναι η φασαρία ή ο σαματάς.

Αν λοιπόν γινόταν μεγάλη φασαρία στο σπίτι, οι παλιότεροι μπορούσαν να πουν πως «έγινε καρκασαλλίκκι».

  1. Κρώζουμαι

Το κρώννουμαι σημαίνει ακούω, ενώ χρησιμοποιείται και μεταφορικά με την έννοια ότι δέχομαι μια συμβουλή.

Για παράδειγμα, το «κρώννουμαι του πατέρα μου» σημαίνει ότι ακούω ή δέχομαι τη συμβουλή του πατέρα μου.

  1. «Μαουλούτζ̌ιν»

Είναι το μαξιλάρι.

Μια λέξη που πιθανότατα θα θυμίσει περισσότερο το λεξιλόγιο των παλιότερων γενεών.

  1. Ποζουρτώ

Αν κάποιος ποζουρτήσει, σημαίνει ότι κουράστηκε πάρα πολύ.

Η λέξη καταγράφεται με αυτή ακριβώς τη σημασία στο γλωσσάρι της κυπριακής διαλέκτου.

  1. Πούκουππα

Το πούκουππα σημαίνει ανάποδα.

Μια από εκείνες τις λέξεις που, αν δεν τις έχεις ακούσει μικρός, δύσκολα θα μαντέψεις τη σημασία τους.

Και τώρα οι πραγματικά δύσκολες...

  1. Πουπούξιος

Ο πουπούξιος είναι η κουκουβάγια.

  1. Πιθκιάυλι

Το πιθκιάυλι είναι ένα πνευστό μουσικό όργανο. Η λέξη συνδέεται ετυμολογικά με το αρχαίο «δίαυλος».

  1. Παπίλλαρος

Ο παπίλλαρος είναι το σύκο που πρωτοβγαίνει, δηλαδή τα πρώτα σύκα της χρονιάς.

  1. Ποήνα

Η ποήνα είναι οι δερμάτινες αδιάβροχες μπότες, δηλαδή οι γαλότσες.

  1. Καρκόλα

Είναι το κρεβάτι.

Πόσες γνώριζες;

Αν κατάφερες να φτάσεις μέχρι το τέλος γνωρίζοντας και τις 20, τότε μάλλον η κυπριακή διάλεκτος δεν έχει πολλά μυστικά για σένα.

Και αν κάποιες από τις λέξεις σού ήταν εντελώς άγνωστες, δεν είναι περίεργο. Η κυπριακή διάλεκτος έχει ένα πλούσιο λεξιλόγιο, με λέξεις που διατηρήθηκαν μέσα στους αιώνες και άλλες που περιορίστηκαν σταδιακά στην προφορική χρήση ή σε συγκεκριμένες περιοχές. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου επισημαίνει ότι κάθε γλωσσική ποικιλία διαθέτει τη δική της γραμματική και το δικό της λεξιλόγιο, ενώ η κυπριακή ελληνική αποτελεί αντικείμενο συστηματικής γλωσσολογικής έρευνας.

Ίσως, τελικά, το καλύτερο «λεξικό» να βρίσκεται ακόμη στις κουβέντες των μεγαλύτερων.

Εσύ πόσες από τις 20 γνώριζες; Και ποια λέξη θυμάσαι να χρησιμοποιούν οι παππούδες ή οι γιαγιάδες σου;

 

Ακολουθήστε το Tothemaonline.com στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

 

 

 

 

 

Προεδρικές εκλογές: Τα κομματικά παιχνίδια, τα πρόσωπα, οι φιλοδοξίες και οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις που διαμορφώνουν τον δρόμο προς τον λόφο

Προεδρικές εκλογές: Τα κομματικά παιχνίδια, τα πρόσωπα, οι φιλοδοξίες και οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις που διαμορφώνουν τον δρόμο προς τον λόφο

Οι πρώτες συμμαχίες, ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028, διερευνώνται. Τα κομματικά επιτελεία, επιχειρούν να διαβάσουν τις προθέσεις των υπολοίπων παικτών και οι προσωπικές φιλοδοξίες, συναντούν τις πολιτικές σκοπιμότητες. Το σκηνικό, θυμίζει μια παρτίδα με πολλούς παίκτες, διαφορετικές αφετηρίες και κανόνες, που ακόμη δεν έχουν συμφωνηθεί.

BEST OF TOTHEMAONLINE