Αυτή η δημοσιογραφική λούπα, αυτή η αέναη ανακύκλωση λέξεων και διαπιστώσεων, δεν είναι μόνο δική μου -ή γενικά συναδελφική- αδυναμία. Είναι η ακριβής ακτινογραφία του ίδιου του Κυπριακού. Ανακυκλώνουμε τα μνημόσυνα, τις κατάρες μας για τον Αττίλα και τις τεχνοκρατικές αναλύσεις, ακριβώς επειδή έχουμε βολευτεί υπέροχα στην ανακύκλωση του αδιεξόδου. Γιατί, αν σταματήσουμε να το ανακυκλώνουμε και βρεθούμε μπροστά σε μια πραγματική διέξοδο, θα υποστούμε το μεγαλύτερο εθνικό και κοινωνικό μας σοκ.
Αυτό είναι το μεγάλο, άγραφο ταμπού που αρνούμαστε να κοιτάξουμε κατάματα κάθε 20ή Ιουλίου. Πενήντα δύο χρόνια μετά (ολογράφως δείχνει χειρότερο κι από το απολυτήριο του Γιαννάκη Γιαννάκη), η διαίρεση από μια προσωρινή, επιβεβλημένη ανωμαλία έχει μεταλλαχθεί σε comfort zone και θεμέλιο της οικονομικής και κοινωνικής μας ευημερίας. Έχουμε επενδύσει -κυριολεκτικά και μεταφορικά- στην ασφάλεια και ευημερία του μισού νησιού. Χτίσαμε καριέρες, περιουσίες, ουρανοξύστες και ολόκληρο το εθνικό μας αφήγημα πάνω στην απόλυτη, καθησυχαστική βεβαιότητα ότι η άλλη πλευρά θα παραμείνει «ποτζιεί» και εμείς θα έχουμε εσαεί το ηθικό πλεονέκτημα της μόνιμης μοιρολογίστρας. Κάθε Ιούλιο στριμώχνουμε ανάμεσα στα Vitamin Sea και τα «πόδια ή hot dogs» μερικά δάκρυα για τις χαμένες πατρίδες, αλλά τις υπόλοιπες 364 μέρες του χρόνου τρέμουμε στην ιδέα ότι μια πραγματική λύση θα μας αναγκάσει να μοιραστούμε την εξουσία, την καθημερινότητα και την (πλασματική) ευμάρεια με τους «άλλους». Η διατήρηση της διχοτόμησης έχει γίνει μια σιωπηρή, ένοχη συναινετική επιλογή, γιατί η κατοχή είναι πλέον the devil we know. Τη φοβόμαστε μεν αλλά τρέμουμε περισσότερο πιθανή διατάραξή της.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο κουμπώνει η φετινή επικαιρότητα, αφαιρώντας μας τη δυνατότητα να κρυφτούμε πίσω από τα συνηθισμένα επετειακά ευχολόγια. Η προγραμματισμένη άφιξη του Αντόνιο Γκουτέρες στις 27 Ιουλίου, ο απόηχος της αποστολής Ολγκίν και οι συζητήσεις για μια άτυπη πενταμερή διάσκεψη δεν λειτουργούν ως «παράθυρο ελπίδας», αλλά ως ο διπλωματικός καταλύτης που μας υποχρεώνει να αναμετρηθούμε με την ίδια μας την υποκρισία. Όταν ο Γενικός Γραμματέας προσγειωθεί στη Λευκωσία, θα φέρει μαζί του την αμείλικτη ερώτηση: είμαστε έτοιμοι να διαπραγματευτούμε την πραγματική ανατροπή του status quo ή απλώς ψάχνουμε την επόμενη δικαιολογία για να το ανανεώσουμε για άλλα 50 χρόνια; Όταν κάθε χρόνο εδώ και πέντε δεκαετίες καλλιεργείται συστηματικά ένα κλίμα εχθρότητας, ανασφάλειας και καχυποψίας απέναντι στους Τουρκοκύπριους, σοβαρά τώρα υπάρχει κάποιος που πιστεύει ότι χαιρόμαστε κάθε φορά που υπάρχει κινητικότητα και ένα πιθανό σχέδιο λύσης; Φυσικά και δεν χαιρόμαστε, φυσικά και οι απορριπτικοί (που βρίσκονται στην κυβέρνηση αλλά και οριζόντια σχεδόν σε όλους τους πολιτικούς χώρους) άρχισαν ήδη την αποδόμηση της επίσκεψης βάσει επιλεκτικών διαρροών. Αλήθεια, έως πότε θα κοροϊδευόμαστε και μεταξύ μας;
Η επίσημη Κύπρος ομνύει στον άσβεστο πόθο για επιστροφή, όμως στην πάντα επίκαιρη και διαχρονική «Οδύσσεια» (δια χειρός Christopher Nolan) ο Οδυσσέας δεν επέστρεψε στην Ιθάκη ως άτρωτος, ένδοξος ήρωας ενός παράλογου πολέμου αλλά ρακένδυτος, ηθικά τσακισμένος, ένας επιζών που αναγκάστηκε να αναθεωρήσει όλα όσα πίστευε, να λερώσει τα χέρια του και να πληρώσει το βαρύτατο υπαρξιακό τίμημα της επιβίωσης για να πατήσει ξανά το χώμα της πατρίδας του. Εμείς είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε αυτό το (ζόρικο είναι η αλήθεια αλλά αναγκαίο) τίμημα της επιστροφής;
Αν είναι να σπάσει ποτέ αυτή η καταθλιπτική εθνική λούπα, αυτό δεν θα γίνει με ένα νέο σχέδιο από τα Ηνωμένα Έθνη, ούτε με μια επιτυχημένη πενταμερή. Θα γίνει μόνο όταν τολμήσουμε να γράψουμε και να πούμε δημόσια αυτό που γνωρίζουμε όλοι στο νότιο μισό του νησιού: ότι η μεγαλύτερη επιτυχία της κατοχής είναι πως κατάφερε να γίνει τόσο άνετη, ώστε η απελευθέρωση να φαντάζει πλέον ως απειλή. Η μεγαλύτερη επιτυχία του τέρατος είναι ότι το συνηθίσαμε.
