Η μητέρα όλων των μαχών

Το να είσαι μάνα στην Κύπρο του 2026 είναι μια άσκηση ισορροπίας σε τεντωμένο σχοινί, ανάμεσα στην παράδοση της “αγίας κυπριακής οικογένειας” (περισσότερα γι’ αυτή παρακάτω) και τις ωμές απαιτήσεις μιας καθημερινότητας που τρέχει με χίλια.

Σημαίνει πως το κόστος ανατροφής ενός παιδιού στο νησί έχει εκτοξευθεί σαν λεμεσιανό ενοίκιο. Αν και πλέον καμία οικογένεια δεν τα βγάζει πέρα χωρίς δύο μισθούς, αιωρείται αυτός ο (παρωχημένος) άγραφος νόμος που ορίζει ότι η μητέρα αναλαμβάνει κατά κύριο λόγο τη φροντίδα των παιδιών παρά το γεγονός ότι η δουλειά της μπορεί να είναι εφάμιλλη, ισάξια και το ίδιο απαιτητική με του πατέρα. Πάρτε για παράδειγμα το σκηνικό με την άδεια μητρότητας που επεκτάθηκε από την παρούσα κυβέρνηση στις 26 εβδομάδες για το τρίτο παιδί και 30 για πρόωρο ενώ η άδεια πατρότητας παραμένει καθηλωμένη στις 2 εβδομάδες. Ίσως το πιο δεξιοτεχνικά ύπουλο μήνυμα ότι η φροντίδα παραμένει γυναικεία υπόθεση που στάλθηκε ποτέ και μάλιστα με τρόπο που να δείχνει ότι αποτελεί και... προνόμιο.

Σημαίνει πως όταν δουλεύεις να πρέπει να ισορροπήσεις εργασία και μητρότητα με τρόπο που ποτέ και κανένας πατέρας δεν θα κληθεί να αντιμετωπίσει. Αν και το συνηθίζω, δεν θα γίνω ισοπεδωτικός, στον τομέα παροχής διευκολύνσεων για τους εργαζόμενους γονείς έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Το διευρυμένο Σχέδιο Επιδότησης Διδάκτρων και Σίτισης, το οποίο αποτελεί ανάσα για τον οικογενειακό προϋπολογισμό, καλύπτει για παιδιά μέχρι 4 ετών έως και το 80% των διδάκτρων, με ανώτατο ποσό τα €350 μηνιαίως ανά παιδί. Το ποσό εξαρτάται από το εισόδημα, τη σύνθεση της οικογένειας και το ωράριο φοίτησης. Για παιδιά άνω των 4 ετών υπάρχει ειδική πρόνοια για κάλυψη έως και 100% των διδάκτρων (με πλαφόν τα €130 για κοινοτικά και €200 για ιδιωτικά νηπιαγωγεία) για το πρωινό ωράριο. Παρά την επιδότηση, οι θέσεις σε σταθμούς (ειδικά για βρέφη κάτω των 2 ετών) παραμένουν περιορισμένες σε σχέση με τη ζήτηση, οδηγώντας σε μεγάλες λίστες αναμονής. Ο θεσμός του ολοήμερου είναι το κλειδί για τη μάνα που εργάζεται πέραν του παραδοσιακού σχολικού ωραρίου (13:05). Λειτουργούν πλέον 318 Προαιρετικά Ολοήμερα Σχολεία (181 Δημοτικά, 129 Νηπιαγωγεία και 8 Ειδικά Σχολεία) με την κυβέρνηση να δεσμεύεται για πλήρη εφαρμογή του θεσμού σε όλα τα σχολεία μέχρι τη σχολική χρονιά 2027-2028. Η φοίτηση επεκτείνεται συνήθως μέχρι τις 15:05 ή 16:00, όμως το ωράριο εξακολουθεί να μην συμβαδίζει με εκείνο του ιδιωτικού τομέα (που συχνά φτάνει τις 18:00), δημιουργώντας ένα κενό δύο ωρών που καλύπτεται από παππούδες ή ιδιωτικά απογευματινά κέντρα. Δηλαδή κάτι που στα χαρτιά φαίνεται ιδανικό δεν δείχνει να λειτουργεί σε πραγματικές συνθήκες ενώ, όπως και τα περισσότερα στο νησί, μοιάζει να εξυπηρετεί κυρίως τους δημοσίους υπαλλήλους και όχι τους ιδιωτικούς (που αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία). Αυτή η νοοτροπία ενισχύεται κι από το γεγονός ότι η τηλεργασία έχει θεσμοθετηθεί πλήρως για συγκεκριμένες θέσεις στον δημόσιο τομέα, στον ιδιωτικό εξακολουθεί να επαφίεται στον εργοδότη. Με την επιστροφή στο γραφείο στην μετα-COVID εποχή να έχει πλέον εδραιωθεί όλο και περισσότεροι εργοδότες καλλιεργούν την κουλτούρα του presenteeism (δηλαδή του να είσαι εκεί μέχρι αργά για να φαίνεται ότι δουλεύεις) η οποία συγκρούεται με την ανάγκη της μητέρας να είναι παρούσα στο σπίτι.

Σημαίνει ότι η κοινωνική προκατάληψη εν έτει 2026 είναι ακμάζουσα, ισχυρή και παρούσα σαν να έχουμε 1966. Ας παραβλέψουμε, καθαρά λόγω της ημέρας, τον στιγματισμό της γυναίκας που δεν μπορεί, αναβάλλει ή δεν γουστάρει ρε αδερφέ να γίνει μάνα - η υποβάθμισή της σε μηχανή αναπαραγωγής και φροντίδας είναι διαχρονική νοοτροπία, πλέον έχει περάσει στο DNA της κυπριακής κοινωνίας και περνάει -έστω κι ενδόμυχα- απ’ το μυαλό ακόμα και των πλέον προοδευτικών ανθρώπων. Όμως μη γελαστείτε έστω και για μια στιγμή ότι οι απαιτήσεις του περίγυρου τελειώνουν με την προσθήκη της “μητέρας” στη μακρά λίστα με τους ρόλους/ιδιότητες που σας έχει αναθέσει. Έχεις ένα παιδί, σου πρήζουν τις ωοθήκες με εκείνη την απερίγραπτη μαλακία “ένα ίσον κανένα” ενώ ταυτόχρονα σε κοιτούν λες και είσαι κατεξοχήν υπεύθυνη για την υπογεννητικότητα στη χώρα. Δουλεύεις πολύ; Είσαι από αυτές που σκέφτονται μόνο την καριέρα τους, άρα ψυχρή, αγάμητη και φεμιναζί και πιθανότατα μια κακή μάνα που παραμελεί τα παιδιά της. Δεν δουλεύεις; Είσαι γυναικούλα, παράσιτο, κάθεσαι όλη μέρα και έχεις και απαιτήσεις από τον άντρα σου, αυτό το χρυσό παιδί που δουλεύει 12ωρα, να συμμετέχει στη φροντίδα των παιδιών (αλλά ως εκ θαύματος παραμένει θαυμάσιος πατέρας). Ντύνεσαι σαν γυναίκα, βάφεσαι, βγαίνεις, διασκεδάζεις, μεθάς, φλερτάρεις (ακόμα και ελεύθερη) και το χειρότερο, τα ποστάρεις στο Insta; Δεν ντρέπεσαι; Μάνα είσαι εσύ ή τσούλα; Τι παράδειγμα δίνεις στο παιδί σου; Έχεις αφεθεί, δεν περιποιείσαι τον εαυτό σου και διατηρείς ακόμα τα κιλά της γέννας; Πως είσαι έτσι γέριμη; Λογικό ο άντρας σου, αυτό το χρυσό παιδί, να πηδάει άλλες. Συμβουλή; Αποχωρήστε από ΟΛΑ τα μαμαδογκρουπ. Είναι γεμάτα με σκατόψυχες, αμπάλατες και τοξικές pick-mes με μοναδικό λόγο ύπαρξης την κρίση εκείνων που δεν χωράνε στα κουτάκια τους. Σας παρακαλώ μόνο μετά να μου στείλετε σκρίνσοτ το μήνυμα αποχώρησης.

Σημαίνει πως έτσι και είσαι χωρισμένη, αλλοδαπή ή γκέι μάνα, αυτομάτως κατατάσσεσαι στον πάτο της διατροφικής αλυσίδας. Πρακτικά είσαι αόρατη στην καλύτερη περίπτωση, στόχος φασιστοειδών και σάκος του μποξ στη χειρότερη. Για την ιστορία η  Mary Rose Tiburcio και η Livia Florentina Bunea, δύο από τα θύματα του Νίκου Μεταξά, ήταν αλλοδαπές και χωρισμένες μάνες ενός κοριτσιού. Εξαφανίστηκαν μαζί με τα παιδιά τους και ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΡΜΟΔΙΟΣ δεν έδωσε μισό ποντικοκούραδο για την τύχη τους. Ούτε ότι εμπλέκονταν δύο μωρά, η 6χρονη κόρη της Mary Rose, Sierra και η 8χρονη κόρη της Livia, Elena Natalia. “Κάνουν ζωάρα στα κατεχόμενα” έλεγαν και ξανάλεγαν οι μπάτσοι στους συγγενείς και φίλους που ρωτούσαν ενώ τα πτώματά τους σάπιζαν σε φρεάτια και λίμνες. Ακραίο και απάνθρωπο παράδειγμα αλλά χαρακτηριστικό του τι σημαίνει να είσαι αλλοδαπή, χωρισμένη μάνα στην “σύγχρονη και ευρωπαϊκή” Κύπρο. Όσο για τις ντόπιες είναι σε ελαφρώς καλύτερη μοίρα αρκεί φυσικά να πληρούν κάποιες προϋποθέσεις: οι χωρισμένες όχι μόνο δεν γιορτάζουνε ποτέ αλλά κουβαλούν για πάντα το στίγμα εκείνων που χάλασαν την “Αγία Κυπριακή Οικογένεια” όπως την οραματίζεται ο ακροδεξιός βόθρος (τώρα και) με προεκλογικά συνθήματα και γιγαντοαφίσες: Πατέρας. Μητέρα. Παιδιά. Όπου “μητέρα” πρέπει να είναι μια στρέιτ, άβγαλτη, παρθένα, ανεπάγγελτη κατά προτίμηση και πάντα πρόθυμη, αγνή χριστιανή που να έχει το μυαλό της μόνο στο σπίτι, στα παιδιά και εκείνο το θεόσταλτο δώρο στην ανθρωπότητα που είναι ο κιμπάρης, εργατικός κουβαλητής άντρακλας που παντρεύτηκε. Δεν έχει καμία απολύτως σημασία εάν την ξυλοφορτώνει, τη βιάζει και τη σκοτώνει στο τέλος, το σημαντικό είναι να αποτελούν μια χριστιανική, φυσιολογική, οικογένεια με μαμά, μπαμπά και παιδί. Την ανωμαλία είναι που δεν ανέχονται, το ξύλο ως γνωστόν βγήκε απ’ τον παράδεισο.

Σημαίνει  πως η ψυχική υγεία παραμένει ταμπού. Πολλές μητέρες φοβούνται να παραδεχτούν ότι “δεν αντέχουν” για να μην χαρακτηριστούν ακατάλληλες και χάσουν τα παιδιά τους. Η μητέρα δεν έχει την πολυτέλεια της κακής μέρας, της μελαγχολίας ή -Θεός φυλάξοι- της κατάθλιψης, στο τέλος όλα καταλήγουν στο πόσο “καλή” ή “κατάλληλη” μητέρα κρίνεται.

Σημαίνει πως, αν και παράνομο, το ερώτημα “είστε έγκυος;”  ή το “σκοπεύετε να κάνετε παιδί;” εξακολουθεί να πλανάται σε συνεντεύξεις για δουλειά. Ακόμα και σήμερα η μητρότητα αντιμετωπίζεται συχνά από τους εργοδότες ως “ρίσκο” ή “κόστος”, παρά τις αυστηρές νομοθεσίες.

Η σημερινή μάνα στην Κύπρο είναι πιο ενημερωμένη, πιο διεκδικητική, αλλά και πιο εξαντλημένη από ποτέ. Ζει σε μια χώρα που της ζητάει επίμονα να γεννοβολά για να λυθεί το δημογραφικό, να δουλέψει για να κινηθεί η οικονομία, να συμμετέχει στα κοινά για να πουλάνε ισότητα τα κόμματα και η κυβέρνηση αλλά την αφήνει να παλεύει μόνη της με το μισθολογικό χάσμα, τις ανισότητες και τις ενοχές που της φορτώνει μια κοινωνία που την ελέγχει, την κρίνει διαρκώς και την καταπιέζει.

Βλέπετε, στην Κύπρο η μάνα είναι “ιερή” αρκεί φυσικά να έχει αποδεχθεί τον ρόλο της και να συμπεριφέρεται σαν κειμήλιο.

Χρόνια πολλά μάνα. Φιλική συμβουλή: Γάμα τους.